Dzyń, dzyń! / Puk, puk!

Sieci zna­czeń, fot. P. Strojnowski

- Dzień dobry pani, ja jestem stu­dentką i robię tutaj takie bada­nia, bo ja będę pisała pracę o B.

- Wejdź, kochana, wejdź.

[kawa/herbata, a może i cia­steczka; dyktafon]

–A skąd ty przy­je­cha­łaś tutaj, moje dziecko?

- Z Warszawy.

- Aż z War­szawy, no, no. I co mówi­łaś, że studiujesz?

- Etno­lo­gię.

…

Czy­taj całość »

Myślenie antropologiczne, zawiła polityka i bycie sobą

Gior­gio Agam­ben (fot. Hen­drik Speck)

Czy mówie­nie o opo­rze, przed­sta­wia­nie inte­lek­tu­al­nego lub tylko emo­cjo­nal­nego uza­sad­nie­nia dla sprze­ciwu jest już czę­ścią prak­tyki nie­zgody, czy tylko jej zapo­wie­dzią, anon­sem, który trak­to­wać można cał­kiem pobłaż­li­wie? Cóż, wszystko zależy od tego, jak sil­nie nasz wywód może na bie­żąco oddzia­ły­wać na sze­roko rozu­miane otoczenie,  czy może infe­ko­wać wyobraź­nię innych.

…

Czy­taj całość »

Uniwersalność rytuałów

Tara Hill, fot. T. Wiśniewski

..….….…...….….….….….….….….….……

W obli­czu żałoby naro­do­wej i tra­gicz­nej śmierci pol­skich dygni­ta­rzy towa­rzy­szy nam wszech­ogar­nia­jące poczu­cie żalu i smutku za zmar­łymi. Aby ich poże­gnać i zazna­czyć ich odej­ście z kra­iny żywych, orga­ni­zu­jemy cere­mo­nie pogrze­bowe. Poprzez śmierć, istota zmar­łego, jego funk­cje, które peł­nił w spo­łe­czeń­stwie, jego życie – pewna cią­głość, zostaje prze­rwana. Zosta­wia lukę we wszyst­kich miej­scach, w któ­rych wcze­śniej zazna­czył swą obec­ność. Zapeł­nie­niu tej luki służą odpra­wiane rytu­ały: żałoba, czu­wa­nie, cere­mo­nie pogrze­bowe. Czym one są?

.….….….….….….….….….….….….….….….……

…

Czy­taj całość »

„Inny” też patrzy. Refleksje po wydarzeniu „Wieża Babel. Warszawa Wielokulturowa”

fot. MeganJane11, Flickr CC.

Nie­za­leż­nie od naszego sto­sunku do roz­ma­itych okre­śleń upłyn­nie­nia sym­bo­licz­nych rygo­rów, rela­ty­wi­za­cji podzia­łów i prze­kra­cza­nia arbi­tral­nych gra­nic, zazwy­czaj uzna­jemy lub przy­naj­mniej nie­świa­do­mie godzimy się z fak­tem, że pod­sta­wową kono­ta­cją roz­wa­ża­nego wciąż na nowo poję­cia „kul­tura” jest dziś wła­śnie róż­no­rod­ność, otwar­tość, wie­lość. Sprze­ciw wobec tej logiki inter­pre­ta­cji ozna­czać może kse­no­fo­biczne skłon­no­ści lub przy­naj­mniej skraj­nie kon­ser­wa­tywny tra­dy­cjo­na­lizm. Na szczę­ście taki rodzaj per­cep­cji współ­cze­sno­ści, pomimo wielu prze­szkód, jest sys­te­ma­tycz­nie wypie­rany ze sfery edu­ka­cji. Przy­kła­dem może być wyda­rze­nie nazwane „Wieża Babel. War­szawa Wie­lo­kul­tu­rowa”, na które zosta­łem zapro­szony jako przed­sta­wi­ciel Pań­stwo­wego Muzeum Etnograficznego.

…

Czy­taj całość »

Zmiana a wymiana

Pla­kat Wymie­nialni (proj. J. Lutyk), fot. Ł. Kamiński

Na kul­tu­ral­nej mapie sto­licy z każ­dym rokiem dostrzega się coraz więk­szą aktyw­ność w związku z dzia­ła­niami ogól­nie okre­śla­nymi mia­nem „alter­na­tyw­nych”. Ich alter­na­tyw­ność, jak­kol­wiek bar­dzo roz­le­gła i odno­sząca się do róż­nych dzia­łań, środo­wisk oraz idei, na uży­tek tej sytu­acji zosta­nie zawę­żona do pew­nych lokal­nych przed­się­wzięć, które mają na celu zmianę myśle­nia o ota­cza­ją­cej nas rze­czy­wi­sto­ści. Doko­ny­wać się ma ona mię­dzy innymi poprzez posta­wie­nie nie­ko­niecz­nie reto­rycz­nego zapy­ta­nia o aktu­alną kon­dy­cję naszego „czło­wie­czeń­stwa”, spe­cy­ficzną akty­wi­za­cję spo­łecz­no­ści oraz wypra­co­wa­nie nowych modeli dzia­łań. I obo­jęt­nie, czy ma tyczyć się to kwe­stii poli­tyki, gospo­darki, eko­lo­gii, kul­tury, czy sztuki (choć rzadko kiedy nie obej­muje kilku spo­śród wymie­nio­nych kom­po­nen­tów na raz), naj­istot­niej­sza jawi się tu sama zmiana doko­ny­wana przez wymianę.
…

Czy­taj całość »

O polskich Świętach Grudniowych słów kilka

Za parę dni Święta Bożego Naro­dze­nia. Z tej oka­zji wypa­da­łoby napi­sać jakiś tekst świą­teczny w duchu, wspo­mnieć o tra­dy­cjach zwią­za­nych z tymi dniami, ale jak to zro­bić, żeby nie popaść w banał?

Drzewo Życia, uni­wer­salny sym­bol osi kosmicz­nej tu na świą­tyni w Laosie fot. ze strony http://www.flickr.com/, autor k1llYRid0ls

Co roku zwie­dza­jący muzeum etno­gra­ficzne mogą uczest­ni­czyć w świą­tecz­nym kier­ma­szu, oglą­dają bożo­na­ro­dze­niowe szopki, słu­chają kon­cer­tów z ludo­wymi kolę­dami,  a w tygo­dni­kach opi­nio­twór­czych poja­wiają się eseje, które ana­li­zują doświad­cze­nie świąt we wszyst­kich moż­li­wych aspek­tach – od uty­ski­wa­nia na kon­sump­cjo­nizm po szkice teo­lo­giczne. Tele­wi­zja publiczna emi­tuje pro­gramy reli­gijne i doku­men­talne  w cało­ści poświę­cone tema­tyce świątecznej.

Nie­ła­two zna­leźć zja­wi­sko,  które wkrótce nie zosta­nie upu­blicz­nione przez media i  przed­sta­wione na wyż­szym pozio­mie mery­to­rycz­nym, niż zezwala na to forma blo­go­wej notatki.
Zapro­po­nuję Wam więc pewną alter­na­tywę dla dys­kursu świą­tecz­nego, nie odcho­dząc przy tym zbyt daleko od naszej rodzi­mej (?) tra­dy­cji. Tekst będzie o Pola­kach, któ­rzy odwo­łują się w te dni do innych, nie­ka­to­lic­kich wymia­rów naszej tożsamości.

…

Czy­taj całość »

Moje malgaskie vintana — fragmenty zapisków terenowych

Król Mar­cel, król Soazara (na codzień żona Mar­cela) i ja, fot. Jar­syl Mamodje

„Dla­czego aku­rat Mada­ga­skar?” — powta­rza­jące się pyta­nie Mal­ga­szów i nie tylko. A ja dopiero teraz zauwa­ży­łam, że nie wia­domo dla­czego silę się zawsze na jakieś for­mułki typu: „bo to mię­dzy Afryką a Azją, coś uni­kal­nego, nie­po­wta­rzal­nego, itd itp…i kult przod­ków i róż­no­rod­ność…”. A to, co naprawdę czuję, odpo­wiedź, która jest naj­bliż­sza „mojej” prawdy, to – „bo takie jest moje VINTANA”. To jedno z tych trudno prze­tłu­ma­czal­nych, mal­ga­skich słów, ozna­cza­ją­cych coś mię­dzy prze­zna­cze­niem a drogą wyty­czoną przez przod­ków. Przod­ko­wie (a nie lemury!) to prze­cież główni pano­wie i władcy Czer­wo­nej Wyspy. Nazwę kraju, dziwną i nic mi kie­dyś nie mówiącą, pamię­tam dobrze z dzie­ciń­stwa – to był moment, w któ­rym zna­jomy mamy, różdż­karz, nary­so­wał mapę „moich” miejsc. Był Ber­lin, coś jesz­cze brzmią­cego dość domowo i… Mada­ga­skar. Pamię­tam, że poja­wił się wtedy w mojej gło­wie tro­chę komik­sowy, wielki znak zapy­ta­nia i miga­jący komu­ni­kat: „po co, na co i kiedy w ogóle bym miała się tam zna­leźć??”. Teraz już wiem…!

…

Czy­taj całość »

Pastorał i butelka Coli — o historii postaci zwanej w Polsce Świętym Mikołajem

Impreza Miko­łaj­kowa na placu Zam­ko­wym, fot.Agata Perkowska

Czy Wy także od jakie­goś czasu z lekką nie­cier­pli­wo­ścią  wycze­ku­je­cie  tych paru dni wol­nych od pracy ? W kata­lo­gach hiper­mar­ke­tów i dodat­kach do popu­lar­nych tygo­dni­ków szu­ka­cie pakie­tów świą­tecz­nych dla osób, któ­rym nigdy nie wia­domo co kupić?
Mnie święta zasko­czyły już mie­siąc temu w super­mar­ke­cie, gdy kupo­wa­łam Coca — Colę. Na ety­kie­cie poja­wił się roze­śmiany sta­ru­szek w dłu­gim, prze­pa­sa­nym gru­bym pasem czer­wo­nym pal­cie,  czapce z pom­po­ni­kiem ozdo­bio­nym liściem wicio­krzewu, z wor­kiem, któ­rego magicz­ność pod­kre­ślają wyla­tu­jące z niego kolo­rowe gwiazdki . Oczy­wi­ście takie same cudow­no­ści ulat­niają się z szyjki butelki gazo­wa­nego napoju, które sta­ru­szek ściska w dru­giej ręce. Od razu sta­nął mi przed oczami biało-czerwony  kon­wój cię­ża­ró­wek i towa­rzy­sząca temu wido­kowi pio­senka Coraz bli­żej święta. Od tego momentu zaczął się adwent odli­czany kolej­nymi pra­lin­kami z baj­kowo ozdo­bio­nej bombonierki.

…

Czy­taj całość »

Ojciec strukturalizmu odszedł w wieku 100 lat

Claude Levi-Strauss, fot. z Wikipedii

1 listo­pada zmarł Claude Lévi-Strauss (1908–2009), wybitny uczony, twórca struk­tu­ra­li­zmu, antro­po­log kul­tury, autor m.in.: Smutku tro­pi­ków i Antro­po­lo­gii struk­tu­ral­nej.

„Jak mate­ma­tyka lub muzyka, etno­gra­fia jest jedną z tych rzad­kich dzie­dzin sta­no­wią­cych praw­dziwe powo­ła­nie. Można je odkry­wać w sobie, choć nie słu­chało się wykła­dów. Naucza­nie jej powinno być zastrze­żone wyłącz­nie dla świadków.”