Co robi etnolog na badaniach terenowych? Czyli urlop w czasie pracy i praca w czasie urlopu.

Fot. M.Chlanda

Pytanie oczywiste i wydawać by się mogło, całkowicie bezsensowne, ale nie we współczesnym świecie. Wszakże rzeczy oczywistych nie ma, a jeśli są, to nie są tak oczywiste, jak zdają się być. Badania terenowe, to dla etnologa chleb powszedni. Nawet typ „gabinetowy” ma z nimi do czynienia. Wprawdzie nie może on dostrzec rysów twarzy informatorów, przeczytać mowy ciała, tym niemniej ma przed sobą spisane przez etnograficznych czeladników wywiady i przywiezione (czasem krzyczące) artefakty, fotografie czy zarejestrowane filmy. Jako przedstawiciel etnologicznej fraterii, choć o niezidentyfikowanym charakterze, bo ni „gabinetowy” ni rasowy, archetypowy badacz, trafiłem na egzotyczną dla mnie ziemię Puszczy Zielonej…

Przeczytaj Całość »

Matka Boska Peruwiańska

Fot. E.K.Ostrowska

Parę dni temu, a ściślej mówiąc 15-go sierpnia, miało miejsce katolickie święto Matki Boskiej Zielnej. Każdy, nawet nie-chrześcijanin, wie choćby mniej więcej jak wyglądają w Polsce obchody tego święta. Ba, w Polsce i w całej Europie nie różnią się one aż nazbyt. Tego dnia msze święte, święcenie wianków i wiązanek wszelakich oraz okadzanie nimi mieszkań jest wciąż dosyć popularne. Czy jednak nie ciekawi Was, jak obchody takiego święta wyglądają, dajmy na to, w Peru? Jak we wszystkich krajach środkowoamerykańskich, tak i tutaj, kult maryjny jest istotnym elementem spajającym w pewien sposób wiarę chrześcijańską z zaszłościami lokalnych wierzeń.

Przeczytaj Całość »

Fotoblog zdezorientowanego etnologa

Stan uniesienia, fot. B. Robotycki

Szukając wyrazistości i ostrego konturu znalazłem przerysowany obraz.

zzzzzz

mmmmmmmmm

zzzzzz

zzzzzzzz

zzzzzzzzzzzzzz

zzzzzzzzzzzz

Przeczytaj Całość »

… i po żałobie

Fot. B. Robotycki

Minęły już dwa miesiące od tragicznego wypadku samolotu, w którym zginęło wielu najwyższych polskich urzędników państwowych. Powoli zapominamy o tragedii, albo już o niej zapomnieliśmy. Ekscytujemy się teraz innymi wydarzeniami, dla których „smoleński dramat” jest – szczęśliwie – coraz mniej widocznym tłem. Jednakże powróćmy jeszcze na moment do tamtych chwil…

………………………….

Przeczytaj Całość »

Dzyń, dzyń! / Puk, puk!

Sieci znaczeń, fot. P. Strojnowski

- Dzień dobry pani, ja jestem studentką i robię tutaj takie badania, bo ja będę pisała pracę o B.

- Wejdź, kochana, wejdź.

[kawa/herbata, a może i ciasteczka; dyktafon]

-A skąd ty przyjechałaś tutaj, moje dziecko?

- Z Warszawy.

- Aż z Warszawy, no, no. I co mówiłaś, że studiujesz?

- Etnologię.

Przeczytaj Całość »

Uniwersalność rytuałów

Tara Hill, fot. T. Wiśniewski

.…………..…………………………………….

W obliczu żałoby narodowej i tragicznej śmierci polskich dygnitarzy towarzyszy nam wszechogarniające poczucie żalu i smutku za zmarłymi. Aby ich pożegnać i zaznaczyć ich odejście z krainy żywych, organizujemy ceremonie pogrzebowe. Poprzez śmierć, istota zmarłego, jego funkcje, które pełnił w społeczeństwie, jego życie – pewna ciągłość, zostaje przerwana. Zostawia lukę we wszystkich miejscach, w których wcześniej zaznaczył swą obecność. Zapełnieniu tej luki służą odprawiane rytuały: żałoba, czuwanie, ceremonie pogrzebowe. Czym one są?

………………………………………………………….

Przeczytaj Całość »

A jednak kwitnie – parę słów o teatrze ludowym

"Ballada o Alwerni", TL Tradycja z Okleśnej, fot. K. Matuszewska

W tym tekście pragnęłabym napisać co nieco o teatrze, który traktowany jest przez media na tyle po macoszemu, że można mieć poważne wątpliwości nie tylko co do jego kwitnienia, ale nawet co do wegetacji. Niesłusznie. Teatr wiejski/ludowy/amatorski – jakby go nie nazywać – bo o nim będzie tu mowa, czuje się całkiem nieźle.

20 i 21 marca w Czarnym Dunajcu odbyły się Przepatrzowiny Teatrów Regionalnych Małopolski. Jest to pierwszy etap eliminacji do konkursu o wyższej randze – Regionalnych Sejmików Wiejskich Zespołów Teatralnych, których w Polsce jest pięć, a ich zwieńczeniem jest ogólnopolski Międzywojewódzki Sejmik, w którym biorą udział zwycięzcy z poprzedniego etapu.

Przeczytaj Całość »

Niedoseksualność badacza w doświadczeniu z gruzińskimi Wajnachami

Pomiędzy chłopcem a mężczyzną, fot. A. Iskra

Jedną z inspiracji do napisania tego tekstu było pewne doświadczenie: zetknięcie z szowinizmem w wydaniu kobiecym podczas rekrutacji do firmy, wykorzystującej w swej pracy metody etnograficzne. Potencjalne pracodawczynie prezentowały monolityczny konstrukt teoretyczny zwany „kobiecym punktem widzenia”, podkreślały, że mężczyźni mają niewystarczającą wrażliwość oraz niedostateczny zmysł obserwacyjny (w wyniku czego „ulatuje” im wiedza kontekstualna), aż na koniec zakomunikowały, że w firmie tej pracują wyłącznie kobiety; mężczyźni nie są zatrudniani ze względu na złe z nimi doświadczenia.

Na styku emocjonalno-intelektualnych konsekwencji tego zdarzenia zrodziła się we mnie potrzeba mówienia o wizerunkach męskości, która w moim odczuciu jest równie immanentna, jak potrzeba mówienia o kobiecości. Wobec powyższego, niniejszy artykuł jest próbą zmierzenia się z jednym z problemów płciowości, jakim jest trudność z zaklasyfikowaniem seksualności badacza przez przedstawicieli środowiska lokalnego. Z problemem tym zderzyłem się podczas prowadzonych przeze mnie badań etnograficznych.

Przeczytaj Całość »

Tajemnice Druzów – białe brody, pomarańczowe ciastka i opowieści o kosmicznym Umyśle

Fotografie mędrców ‘uqqāl i kolory Druzow, fot. K. Marcinkowska

Zielony, złoty i czerwony: barwy pachnące spokojnym reggae i słońcem Etiopii. Mocne, intensywne, życiodajne. Miewają zaskakujące wcielenia – jak w przypadku pomarańczowego, słodkiego ciastka knafe. Ale bywają też pokrzepiające, szczególnie gdy poranek deszczowy, mglisty. Wtedy można go spędzić z kolorami w głowie, w przytulnej cukierni znajdującej się gdzieś w górach Karmel, na południowym wschodzie od miasta Haifa.

Niebieski, głęboki jak morze, jak niebo bezkresne, jak tuareski szal towarzyszący mi zawsze w moich podróżach. Chroni twarze wędrowców przed piaskiem i złym spojrzeniem, a mnie być może przed odnalezieniem się w szarości. Jeszcze biały, kolor najwyższej cnoty, czystości duszy i ciała. I długiej brody uśmiechniętego starca ze zdjęcia wiszącego nad barem, podpisanego: „Welcome to the Druze village, Daliat El Carmel”.

Przeczytaj Całość »

Moje malgaskie vintana – fragmenty zapisków terenowych

Król Marcel, król Soazara (na codzień żona Marcela) i ja, fot. Jarsyl Mamodje

“Dlaczego akurat Madagaskar?” – powtarzające się pytanie Malgaszów i nie tylko. A ja dopiero teraz zauważyłam, że nie wiadomo dlaczego silę się zawsze na jakieś formułki typu: “bo to między Afryką a Azją, coś unikalnego, niepowtarzalnego, itd itp…i kult przodków i różnorodność…”. A to, co naprawdę czuję, odpowiedź, która jest najbliższa “mojej” prawdy, to – “bo takie jest moje VINTANA”. To jedno z tych trudno przetłumaczalnych, malgaskich słów, oznaczających coś między przeznaczeniem a drogą wytyczoną przez przodków. Przodkowie (a nie lemury!) to przecież główni panowie i władcy Czerwonej Wyspy. Nazwę kraju, dziwną i nic mi kiedyś nie mówiącą, pamiętam dobrze z dzieciństwa – to był moment, w którym znajomy mamy, różdżkarz, narysował mapę “moich” miejsc. Był Berlin, coś jeszcze brzmiącego dość domowo i… Madagaskar. Pamiętam, że pojawił się wtedy w mojej głowie trochę komiksowy, wielki znak zapytania i migający komunikat: “po co, na co i kiedy w ogóle bym miała się tam znaleźć??”. Teraz już wiem…!

Przeczytaj Całość »