Są talerze, ale nie ma apetytu.
Są obrączki, ale nie ma wzajemności
od co najmniej trzystu lat. Jest wachlarz – gdzie rumieńce?
Są miecze – gdzie gniew?
I lutnia ani brzęknie o szarej godzinie.

Z braku wieczności zgromadzono
dziesięć tysięcy starych rzeczy.
Omszały woźny drzemie słodko
zwiesiwszy wąsy nad gablotką.

Metale, glina, piórko ptasie
cichutko tryumfują w czasie.
Chichocze tylko szpilka po śmieszce z Egiptu.

Korona przeczekała głowę.
Przegrała dłoń do rękawicy.
Zwyciężył prawy but nad nogą.

Co do mnie, żyję, proszę wierzyć.
Mój wyścig z suknią nadal trwa.
A jaki ona upór ma!
A jak by ona chciała przeżyć!

Kutia

Po jednej szklance: pszenicy (pęczaku albo kaszy perłowej), maku i miodu. Namoczoną na noc pszenicę (lub kaszę) ugotować. Sparzony wrzątkiem mak utrzeć w makutrze, dodając miód. Wymieszać z pszenicą.

Siemieniotka

1 szklankę konopii zalać wodą i gotować w dużym garnku, aż popękają. Przecedzić. Wodę z gotowania pozostawić. Następnie ucierać odcedzone ziarna na miazgę, przelewając wrzątkiem tak długo, aż na sicie pozostaną same łuski. Konopną miazgę połączyć z wodą pozostałą po gotowaniu konopii, wymieszać. Dodać sól lub cukier do smaku, zatrzepać mąką albo jakąś drobną kaszką. Można także jesć z ugotowaną na sypko kaszą jęczmienną lub jaglaną.

Zupa migdałowa

15 dkg migdałów sparzonych wrzątkiem, obranych ze skórki, dokładnie wysuszonych i następnie zmielonych zalewamy 1,5 l wrzącego mleka i gotujemy na małym ogniu przez 15 minut. Do wazy wkładamy, licząc po łyżce na osobę, na sypko ugotowany ryż i zalewamy gorącym mlekiem migdałowym. Tuż przed podaniem można zupę zaprawić surowym żółtkiem.

Knysze z kapustą

Nadzienie: 1 kg kiszonej kapusty wypłukać, zagotować w wodzie i odcedzić, w garnku na oliwie podsmażyć cebulkę, dodać kapustę i 10 dkg pieczarek lub suszonych grzybków. Dusić na wolnym ogniu, doprawić do smaku i wystudzić, do zimnej kapusty dodać 1 jako i wymieszać.

Ciasto: z ugotowanych ziemniaków i mąki (w proporcji: 3 części ziemniaków 1 część mąki), oraz 2 jajek i soli do smaku, zagnieść ciasto takie jak na kopytka. Wałkować dość grubo ok 1 cm  i nadziewać, formując dość duże pierogi. Smażyć na głębokim tłuszczu, na wolnym ogniu aż do ładnego zrumienienia, podawać z sosem pomidorowym i sałatką lub surówką.

Kluseczki z makiem

Około pół kg mąki, wodę i szczyptę soli zagnieść, formować w obu dłoniach tłuściutkie kluseczki o długości 2,5–3 cm i średnicy 0,7 mm. Nie mogą być za grube! Wrzucać na wrzącą wodę i gotować jeszcze chwilę po wypłynięciu, jeśli są twarde.  Zalać pół kg suchego maku wrzącą wodą i pozostawić na dobę przed Wigilią.  Namoczony mak bardzo dobrze odsączyć i przekręcić przez maszynkę 3 razy: 1 raz sam, a 2 razy z cukrem (2 szklanki). Zalać gorącym mlekiem (1–1,5 l.) i gotować na wolnym ogniu mieszając co jakiś czas  przez ok. 2 godziny (im dłużej tym lepiej), jak mleko wyparuje, dolać. Masa ma mieć konsystencję gęstej śmietany.  Bakalie zalać wrzątkiem, odsączyć, pokroić drobno lub zmielić w maszynce, wszystko wrzucić do masy. Pod koniec dodać trochę zapachu migdałowego. Podawać na ciepło.

Kruchalce

Zrobić z żytniej mąki cienkie placki, na wodzie miodem zagłodzonej i piec, aż się zrumienią; gdy będą suche, utłuc i przesiać przez gęste sito; miód zasmażyć, wyszumować, wsypać mąki utłuczonej tyle, aby masa była gęsta; gdy masa podsmaży się, dodać pomarańczowych skórek, wprzód dobrze ugotowanych i dobrze usiekanych, białego imbiru, migdałów lub orzechów krajanych, a wysmażywszy dobrze, układać na opłatkach i przykryć niemi, przycisnąwszy trochę, aby się trzymały, i postawić w bardzo wolnym piecu, aby się nie przypaliły, a jedynie przeschły.

Smacznego! :)

25 września w Mińsku na Białorusi rozpoczęła się wystawa kończąca warsztaty uczestników Etno-projektu. Powstały 32 prace nawiązujące do polskiej
i białoruskiej kultury i sztuki ludowej. Projekty były wynikiem dwutygodniowej podróży po Polsce i Białorusi. Odwiedziliśmy m.in. Łowicz, Kraków, Zalipie, Warszawę (Polska) oraz Dudutki, Stroczyce, Raków, Drozdy i Mińsk (Białoruś). Były to miejsca, które naszym zdaniem oddawały to, co w kulturze regionalnej najbardziej charakterystyczne oraz gdzie istniały ośrodki typowej i nietypowej sztuki, kultury, wytwórstwa i rzemieślnictwa ludowego. W programie znalazły się m.in. warsztaty
z tańców ludowych, wyplatania ze słomy i papieru, wyrabiania papieru, wycinankarstwa, a także zwiedzanie skansenów i muzeów etnograficznych, współpraca z projektantami, konsultacje z artystami… Mimo napiętego programu, uczestnicy – 16 młodych projektantów z Polski i Białorusi, zebrali pokaźne archiwum wzorów, kolorów, faktur, kształtów, które wykorzystali do stworzenia swoich etno-projektów.

Wystawę można oglądać do 15 października w Związku Projektantów w Mińsku,
a następnie w Krakowie i Warszawie.

19 listopada w Warszawie, w Pracowni Duży Pokój zaplanowaliśmy wydarzenie wieńczące zarówno Etno-projekt jak i pozostałe projekty Pracowni Etnograficznej. Zapraszamy na wystawę Etno-projektu, pokaz mody ludowej, inaugurację nowej odsłony portalu skaneny.net, warsztaty oraz targi rękodzielnicze.

Wszelkie informacje o Etno-projekcie, a wkrótce o wernisażach — krakowskim i  warszawskim można znaleźć na naszych stronach: www.etnoprojekt.pl oraz www.facebook.com/etnoprojekt.

Liderem projektu było Stowarzyszenie Pracownia Etnograficzna www.etnograficzna.pl

Projekt jest współfinansowany przez Departament Dyplomacji Publicznej i Kulturalnej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w ramach konkursu „Wspólne działania polsko-białoruskie 2011”.

Poszukujemy:
studentów i absolwentów grafiki i wzornictwa, projektowania ubioru oraz architektury z Polski i Białorusi, którzy ukończyli drugi rok studiów i nie mają więcej niż 30 lat.
Proponujemy:
udział w projekcie, którego celem jest praca nad etnodesignem w teorii i praktyce, wymiana doświadczeń w grupie młodych artystów oraz inspiracja. Projekt odbywa się w Polsce i na Białorusi.
W ramach działań odbędą się warsztaty, wykłady, wycieczki, wizyty studyjne, praca projektowa indywidualna i zespołowa oraz integracja.
Efektem dwutygodniowego wyjazdu (Warszawa, Łowicz, Kraków, Mińsk) będzie wystawa prac uczestników składająca się z projektów graficznych inspirowanych tradycyjnym wzornictwem, rzemiosłem i sztuką ludową Polski i Białorusi pokazywana w Mińsku, Warszawie i Krakowie.

Kiedy i jak?
Przyjmowanie zgłoszeń rozpoczynamy 11 lipca 2011, a kończymy 7 sierpnia 2011.
Wyjazd odbędzie się w dniach 12–26 września 2011.
W ramach rekrutacji przyjmiemy 8 osób z Polski i 8 z Białorusi, których wybierzemy na podstawie nadesłanej, wypełnionej ankiety oraz portfolio.
Wyniki zostaną ogłoszone na naszej stronie internetowej 14 sierpnia 2011.

Za ile?
Udział w projekcie jest bezpłatny. Szczegółowe informacje znajdują się na stronie www.etnoprojekt.pl i będą wysyłane mailem wszystkim zgłaszającym się oraz zaproszonym do udziału w projekcie.

Czy warto?
Etnodesign to w ostatnich latach bardzo popularny kierunek w projektowaniu graficznym, wzornictwie, architekturze oraz modzie. Warto jednak sięgać do jego źródeł, by czerpać od najlepszych – artystów i rzemieślników ludowych. Warto również poznać to, co już odkryte
i przetworzone. Warto się inspirować. Zapraszamy.

Partnerzy:
Związek Projektantów Białoruskich (Mińsk, Białoruś)
Kompleks muzealny starożytnego krajowego rzemiosła i technologii (Dudutki, Białoruś)
Muzeum Starożytnej Kultury Akademii Nauk (Mińsk, Białoruś)
Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli (Kraków, Polska)
Państwowe Muzeum Etnograficzne (Warszawa, Polska)
Fundacja NADwyraz (Kraków, Polska)
Instytut Polski w Mińsku (Mińsk, Białoruś)
Adliga design studio (Mińsk, Białoruś)

Wspierają nas:
designteka.pl, lowcydizajnu.pl, 2+3 D, STGU, Pracownia Duży Pokój, skanseny.net
kyky.org, urbanpunk.org, sgustok.org, urban.by, pro-fashion.by, bolshoi.by, ehu.lt,
designweekminsk.com, marketing.by, pro-design.by, druk-s.by

Kontakt:
www.etnoprojekt.pl
etnoprojekt2011@gmail.com
Stowarzyszenie Pracownia Etnograficzna
ul. Koszykowa 24/12, Warszawa

Projekt jest współfinansowany przez Departament Dyplomacji Publicznej i Kulturalnej Ministerstwa
Spraw Zagranicznych RP w ramach konkursu „Wspólne działania polsko-białoruskie 2011

Antonio Tabucchi, Piazza d’Italia, Milano1975; Plac Włoski, Warszawa 1983

Co otwiera muzealne OKNO ?

Immanentna cecha okna to otwieranie i zamykanie przestrzeni oddzielającej sferę domową od obszarów znajdujących się poza nią. Okno ustanawia granicę tego co wewnątrz od obszaru zewnętrznego, swoje od obcego. Okno z wlepkami, z pobliskiego gmachu Akademii Sztuk Pięknych przy Krakowskim Przedmieściu 5 (Wydział Grafiki od strony ulicy Traugutta) przez lata poza swą podstawową funkcją, odgrywało dodatkową rolę. Od lat 90.XX w. stało się płaszczyzną na której wlepkarze pozostawiali na trwałe ślady swoich artystycznych czy para artystycznych wypowiedzi. Szyby autobusów i tramwajów przyjmowały wlepki, ale żywot ich bywał ograniczony, okno budynku zapewniło im pewną trwałość. Z pewnością nie bez znaczenia był fakt iż okno należało do „przybytku sztuki” i nikt wlepek tu nie usuwał. W roku 2003 miała miejsce w gmachu ASP wymiana starych okien na nowe i wszystkie okna – jak każda zużyta i niepotrzebna rzecz miały trafić tam gdzie ich ostateczne „przeznaczenie”, czyli na śmietnik. Stało się inaczej – Okno z wlepkami trafiło do zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w roku 2008 i stało się muzealium o numerze inwentarzowym PME 56958.  Udało się dzięki szybkiej interwencji. Zainterweniował przemierzający codziennie ulicę Traugutta jeden z wielkich tego muzeum — Piotr Szacki. Udało się uratować tylko jedno okno. Ekipa dokonująca wymiany była szybsza, Muzeum ASP nie wyraziło zainteresowania tym odcinkiem swojej historii.

Wlepki były przedmiotem jednej z fascynacji Piotra Szackiego. Przez lata obserwował jak się rozrastają, anektując kolejne wolne przestrzenie okienne. Wlepki pochłonęły okna, które nie były już tym samym – zwykłymi taflami okiennymi. Stały się artefaktem, dla antropologa kultury interesującym.

Co robi Okno z wlepkami w muzeum etnograficznym ?

Piotr Szacki jako jeden z pierwszych dostrzegał obszary, zamknięte dotychczas mentalnie i ograniczone dla artefaktów „kultury ludowej”, łączonej wyłącznie z kulturą wsi. W Państwowym Muzeum Etnograficznym był prekursorem, ale nie zdążył już stworzyć zrębów nowych kolekcji, dotykających zjawisk miejskich, które miały dotyczyć różnych obszarów ludzkiej działalności z którymi mamy do czynienia na co dzień, a które podlegają niezwykle szybkim przemianom i być może należałoby się spieszyć bardziej, niż przyszło naszym poprzednikom badającym wieś. Uratowane od zagłady okno jest tego najlepszym dowodem. Okno jest tym pierwszym, nieoczywistym przedmiotem, który otworzył drogę innym. Jest pierwszym przedmiotem miejskiej przestrzeni w PME, niekojarzącym się potocznie z muzeum etnograficznym obiektem muzealnym. W muzeum jest „metaoknem” – oknem do odczytania na różne sposoby, oknem które wizualnie przedstawia i przekazuje treści. Dla tych którzy mogą się jeszcze zastanawiać czy w muzeum etnograficznym jest miejsce dla takiego przedmiotu, daje szansę odkrycia dla takiego uzasadnienia.

Zapraszamy do obejrzenia Okna z wlepkami na wystawie „Zwykłe-niezwykłe. Fascynujące kolekcje Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie”. Być może znajdą swoje wlepki na – obecnie już muzealnym oknie ich autorzy– wlepkarze. Okno z wlepkami tak łatwo nie opuści już muzeum, jak uleciało z akademii.

Pozwoliłam zacytować sobie jako motto fragment jednej z ulubionych książek Piotra Szackiego w wolnym skojarzeniu z „naszym” oknem.

F. P. Bryant, Flickr CC

Miło nam poinformować, że konkurs na tekst na bloga został rozstrzygnięty.

I miejsce zdobył Pan Albert Kwiatkowski za artykuł o sudańskiej qadirii, za soczystą narrację i bogate antropologiczne spostrzeżenia.

II miejsce zdobyła Pani Izabela Kubiak za artykuł o „afrykańskiej” znachorce, za literackość antropologicznych zapisków i oddanie poznawczego napięcia „z terenu”.

Oba teksty zostaną opublikowane na naszym blogu, a autorzy otrzymają nagrody książkowe.

Serdecznie gratulujemy zwycięzcom i dziękujemy za wszystkie nadesłane zgłoszenia!

Wszystkim czytelnikom bloga życzymy radosnych, pełnych refleksji i antropologicznych obserwacji Świąt Bożego Narodzenia!

A w Nowym Roku życzymy spełnienia wszystkich marzeń, realizacji wszelkich planów i postanowień oraz wielu nowych pomysłów  i etnograficznych inspiracji!

W osobach Marii Kaczyńskiej i Ministra Tomasza Merty żegnamy wielkich przyjaciół naszego Muzeum.

Adam Czyżewski

fot. CarbonNYC, Flickr CC

W ostatnich tygodniach działalność bloga była ograniczona ze względu na problemy techniczne.

Udało się nam jednak wyleczyć bloga, a wyleczony – wraca ze zdwojoną energią.

Przepraszamy wszystkich czytelników i dziękujemy za cierpliwość.

Już wkrótce kolejne artykuły!

mal. T. Okoń, wyd. Stella, Bochnia 1926. Ze zbiorów Archiwum Naukowego PME

W imieniu etno-blogowej ekipy składam wszystkim Czytelnikom najserdeczniejsze życzenia:  spokojnych, refleksyjnych i radosnych, a ponadto  pachnących choinką Świąt Bożego Narodzenia, roześmianego karpia na stole, Mikołaja z prawdziwą brodą i pełnych entuzjazmu planów na Nowy Rok.

W sylwestrowy wieczór szampańskiej zabawy, a w tym 2010… cóż, do wyboru: syberyjskich śniegów zimą, afrykańskich upałów latem, a pomiędzy nimi kwiatów i kasztanów. Żebyśmy mieli radosne uśmiechy w zapasie i asy w rękawie. Aby ocieplenie klimatu nie nastąpiło, a grypa odpuściła. Żeby nie trapiły nas demony, strzygi ani wampiry. Wszystkiego etnograficznego!