Co robi Etnolog na konferencji?

…Przy­szedł przy­słu­chać się poważ­nym refe­ra­tom, ponu­dzić się tro­chę, napić dar­mo­wej kawy, cza­sem zachwy­cić świe­żo­ścią czy­je­goś spoj­rze­nia na rzecz dla niego zupeł­nie oczy­wi­stą. Przy­szedł rów­nież z obo­wiązku. Jeśli chce być etno­lo­giem musi cza­sem poka­zać się w towa­rzy­stwie innych etno­lo­gów. Chciałby też coś powie­dzieć, ale …liczy, że w nie­du­żym stop­niu powie, to co powie­dziane. …

Czy­taj całość »

Konferencja w Muzeum

Już nie­długo, w dniach 27–28 paź­dzier­nika, w naszym Muzeum odbę­dzie się inter­dy­scy­pli­narna kon­fe­ren­cja naukowa „Muzeum – sztuka żywa?”.

 Sesja ma cha­rak­ter otwarty, uczest­nic­two w niej w roli słu­cha­cza jest bez­płatne i nie wymaga wcze­śniej­szego zgłoszenia.

W pro­gra­mie wystą­pie­nia doty­czące sztuki pro­fe­sjo­nal­nej i sztuki ludo­wej, eth­no­de­si­gnu, wizu­al­no­ści, muze­al­nic­twa, nowych tech­no­lo­gii wyko­rzy­sty­wa­nych w służ­bie kul­tury, muzeów wir­tu­al­nych i in. Wśród pre­le­gen­tów znajdą się wybitni bada­cze, mło­dzi naukowcy, jak rów­nież prak­tycy wdra­ża­jący nowa­tor­skie roz­wią­za­nia w muzeach.

 Tego­roczną sesję dedy­ku­jemy pamięci pro­fe­sora Ksa­we­rego Piwoc­kiego (1901–1974) – wybit­nego histo­ryka sztuki, etno­loga, muze­al­nika, kon­ser­wa­tora. Będzie to kolejna odsłona cyklu kon­fe­ren­cyj­nego Pań­stwo­wego Muzeum Etno­gra­ficz­nego w War­sza­wie, w ramach któ­rego chcemy poru­szać tematy aktu­alne dla współ­cze­snego świata nauki i kul­tury, a jed­no­cze­śnie upa­mięt­niać postaci, które ten świat two­rzyły, osoby, któ­rych zna­cze­nie wykra­czało poza sztywne ramy upra­wia­nych dyscyplin.

 Aktu­alny pro­gram można zna­leźć na stro­nie Muzeum w zakładce „Aktu­al­no­ści”: http://ethnomuseum.website.pl/doc_1075-_muzeum-sztuka-zywa-w-kregu-inspiracji-tworczoscia-ksawerego-piwockiego.html

Muzeum – sztuka żywa?

W kręgu inspi­ra­cji twór­czo­ścią Ksa­we­rego Piwockiego

27–28 paź­dzier­nika 2011

ul. Kredytowa 1

Zapra­szamy!

Skrzynia wianna spersonalizowana

Skrzy­nia – to sprzęt schów­kowy, słu­żący do prze­cho­wy­wa­nia odzieży, żywno­ści, doku­men­tów, kosz­tow­no­ści, znany w swej pro­sto­pa­dło­ścien­nej bryle od sta­ro­żyt­no­ści. Z kręgu kul­tury śródziem­no­mor­skiej skrzy­nie prze­szły w inne rejony Europy. Od cza­sów wcze­snego średnio­wie­cza stały się jed­nym z pod­sta­wo­wych mebli w wypo­sa­że­niu wnę­trza warstw wyż­szych i jako takie prze­trwały aż po wiek XVIII. Zaj­mu­jąc ważne miej­sce w prze­strzeni domu otrzy­my­wały nie­zwy­kle bogatą oprawę. Każde epoka sty­lowa odci­snęła na nich swoje piętno. Po skrzy­niach romań­skich pozo­stała ciężka syl­weta i żela­zne oku­cia, wysmu­klone skrzy­nie gotyc­kie zostały wzbo­ga­cone o archi­tek­to­niczne pła­sko­rzeźby, z kolei rene­sans przy­niósł wiele odmian skrzyń i poli­chro­mie, które zmie­niły visage skrzyń do końca ich „kariery”, sta­jąc się też źródłem tak dłu­giego ich trwa­nia. Nie bez zna­cze­nia oka­zał się w XV w. wyna­la­zek piły trac­kiej, który umoż­li­wił ramowe roz­wią­za­nie kon­struk­cyjne, sto­so­wane w skrzy­niar­stwie przez wieki. Kiedy wyparta przez komody i szafy skrzy­nia, prze­stała być ele­men­tem wypo­sa­że­nia wnę­trza warstw wyż­szych, została zaadap­to­wana przez wieś i na dobre kilka wie­ków zago­ściła wśród ludu. …

Czy­taj całość »

Październik

„Mie­siąc ten od paź­dzie­rza, które w robo­cie koło lnu i kono­pii odpada, ma nazwi­sko. Tem­pe­ra­tura jego trzyma środek mię­dzy upa­łami lata i mro­zami zimy; miewa atoli, zwłasz­cza w począt­kach, dnie bar­dzo przy­jemne; póź­niej­sze prze­cież dni spro­wa­dzają słoty. Liście zżół­kłe i poczy­na­jące odpa­dać, jak i widok pta­stwa odla­tu­ją­cego w cie­plej­sze kraje, wska­zują już bli­skość zimy.” Oskar Kolberg

Wycinanki znad Świdra. Zbieracka pasja pewnego nauczyciela.

Jest lato 1913 roku. Nie­jaki Józef Heł­czyń­ski, 24 – letni polo­ni­sta z war­szaw­skiego gim­na­zjum, z zami­ło­wa­nia zbie­racz – etno­graf, arche­olog – odkrywca, pasjo­nat pie­szych wędró­wek i pięk­nych kra­jo­bra­zów spę­dza waka­cje nad rzeką Świder. Żyłka wędrowca nie pozwala mu jed­nak na leniwe bro­dze­nie w przy­brzeż­nej wodzie, a dusza etno­grafa nie zga­dza się na lecz­ni­cze spa­cery po lesie. Cią­gnie go na wieś, aż pod Koł­biel, a tam składa wizyty w domach miesz­kań­ców Rada­chówki, Rudzienka, Suf­czyna, Woli Suf­czyń­skiej, Gadki oraz Kiczek. Urok oso­bi­sty i siła prze­ko­ny­wa­nia spra­wia, że gospo­dy­nie i panny, stare i młode zdej­mują ze ścian i pował swych chat wyko­nane przez sie­bie ozdoby. …

Czy­taj całość »

Świdermajer czyli styl nadświdrzański — Robert Lewandowski

Wile­gia­tu­rowe, let­ni­skowe tra­dy­cje dzi­siej­szego Otwocka, Józe­fowa czy Wawra się­gają dru­giej połowy XIX wieku. Wyobraź­cie sobie Pań­stwo lata świet­no­ści willi oraz pen­sjo­na­tów, czyli tzw. świder­ma­je­rów i atmos­ferę minio­nych lat. Piękne domy i ażu­rowe, bogato zdo­bione werandy z wyj­ściem bez­po­śred­nio do ogrodu sąsia­du­ją­cego z sosno­wym lasem. Taka podróż w cza­sie spo­wo­duje, że poczu­je­cie się tak, jak­by­ście prze­żyli tu dzie­ciń­stwo, a ota­cza­jąca przy­roda i styl nad­świ­drzań­ski w archi­tek­tu­rze staną się Wam wyjąt­kowo bliskie.

A wszystko zaczęło się od Kro­nen­berga i Andriol­lego. W sierp­niu 1877 roku została uru­cho­miona, wybu­do­wana przez Leopolda Kro­nen­berga (1812–1878), Droga Żela­zna Nad­wi­ślań­ska, któ­rej trasa wio­dła z Mławy do Kowla przez War­szawę oraz Lublin. W 1880 roku znaczną część fol­warku Anie­lin, poło­żo­nego po obu brze­gach rzeki Świder w gra­ni­cach dzi­siej­szego Otwocka i Józe­fowa, zaku­pił znany war­szaw­ski ilu­stra­tor Elwiro Michał Andriolli (1836–1893). …

Czy­taj całość »

Wrzesień

„Od wrzosu, który w tym mie­siącu po lasach kwit­nie, nazwi­sko swe bie­rze. Nie­gdyś uwa­żany był za dogodny do bra­nia leków, i dotąd koń w nim spło­dzony, wrze­śniak, za trwa­łego jest poczy­tany. Lubo ten mie­siąc porę let­nią koń­czy, a jesienną zaczyna, jed­nak nie­mal za naj­przy­jem­niej­szy u nas uwa­żany być może, ile że już jest obfity w owoce i inne płody ziemi. ” Oskar Kolberg

MUZEALNE ZAGADKI: Sześć tajemnic deseczki

Deseczka pła­sko­rzeź­biona – znak bartny

Twarde drewno liścia­ste (gru­sza ?) 

PME 42170

Wymiary: dł. 26 cm, szer. 16 cm

 Pierw­sza tajem­nica – kształt

      Wyjąt­ko­wym w skali nie tylko Pol­ski, ale i Europy zabyt­kiem, jest tabliczka pła­sko­rzeź­biona, dato­wana na rok 1773, przy­pusz­czal­nie jedyny taki zaby­tek w Polsce.

Formą przy­po­mina dzi­siej­szą zwy­kłą deskę do kro­je­nia. Nie znamy ana­lo­gii tego rodzaju obiektu ze względu na brak rysun­ków i opi­sów w lite­ra­tu­rze oraz brak przed­miotu w zbio­rach muzealnych.

Druga tajem­nica – przeznaczenie

      Przy­pusz­czal­nie – tabliczka z sym­bo­lami miej­sco­wego sto­wa­rzy­sze­nia słu­żyła jako znak bartny słu­żący poprzez obe­sła­nie do zawia­do­mie­nia człon­ków brac­twa bart­ni­czego o zebra­niu lub sądzie. Ten fakt znany jest z lite­ra­tury przed­miotu. Bart­nicy na danym tere­nie two­rzyli brac­twa odwo­łu­jące się do prawa zwy­cza­jo­wego. Zatwier­dzane były przez wła­dzę pań­stwową. Bart­nicy spo­ty­kali się, by roz­strzy­gać o waż­nych spra­wach; zatwier­dzano trans­ak­cji han­dlowe pomię­dzy bart­ni­kami, kwe­stie opieki nad rodzi­nami zmar­łych człon­ków, oraz wyda­wano surowe wyroki prze­ciwko tym, któ­rzy dopu­ścili się gra­bieży barci. …

Czy­taj całość »

Zielone Świątki

Już za tydzień  Zie­lone Świątki, święto majowe, według wielu bada­czy pier­wot­nie zwią­zane z przed­chrze­ści­jań­skimi obcho­dami święta wio­sny (łączone z siłą drzew, zie­lo­nych gałęzi i wszel­kiej płod­no­ści), a obec­nie będące potoczną nazwą święta kościel­nego Zesła­nia Ducha Świę­tego. Tego dnia od okresu mię­dzy­wo­jen­nego obcho­dzone jest Święto Ludowe — święto par­tii chłop­skich w Pol­sce. W zależ­no­ści od regionu Zie­lone Świątki nazy­wane są też sobót­kami (połu­dniowa Pol­ska) lub pali­noc­kami (Pod­la­sie) – jest to kon­se­kwen­cja prób prze­nie­sie­nia pogań­skiej Nocy Kupały na okres majo­wych Zie­lo­nych Świą­tek (a dopiero póź­niej na ter­min bliż­szy temu świętu — spe­cjal­nie w tym celu usta­no­wioną wigi­lię św. Jana).

Ludowe oby­czaje zwią­zane z Zie­lo­nymi Świąt­kami mają swe źródła w obrzę­do­wo­ści pogań­skiej. Wpi­sane są w rytm przy­rody, w ocze­ki­wa­nie na nadej­ście lata. Ich arche­ty­pem są magiczne prak­tyki, które miały oczy­ścić zie­mię z demo­nów wod­nych, odpo­wie­dzial­nych wio­sną za pro­ces wege­ta­cji, co miało zapew­nić obfite plony. W tym celu palono ognie, domy przy­ozda­biano zie­lo­nymi gałąz­kami, tata­ra­kiem, kwia­tami (przy­stra­ja­nie domostw zie­lo­nymi gałę­ziami miało zapew­nić uro­dzaj, a także ochro­nić przed uro­kami). Nie­któ­rzy wyci­nali młode brzózki i sta­wiali je w obej­ściu. Bydło oka­dzano dymem ze spa­lo­nych świę­co­nych ziół, przy­stra­jano wień­cami i kwia­tami, a po grzbie­tach i bokach toczono jajka.

Zie­lone Świątki były szcze­gól­nie popu­larne wśród paste­rzy, któ­rzy uczto­wali i tań­czyli przy ogniu. Zwy­czaj ten do dzi­siaj jest popu­larny wśród górali zagó­rzań­skich i Pod­ha­lan, któ­rzy w sobót­kową noc na wielu wzgó­rzach palą widoczne z daleka ogniska.

Pusta noc na Kaszubach

Na Kaszu­bach nie tylko naj­bliż­sza rodzina, ale cała wio­ska scho­dzi się u trumny nie­bosz­czyka i spę­dza tam noc na poboż­nym czu­wa­niu, modłach i śpie­wach. Pustą noc urzą­dza się tylko doro­słym zmar­łym, nigdy dzie­ciom. Nie­gdyś obrzęd ten roz­cią­gał się na dwie a nawet trzy noce po śmierci, dziś ogra­ni­cza się do ostat­niej nocy przed pogrze­bem. Gdzie­nie­gdzie teraz odpra­wia się pustą noc topiel­cowi, któ­rego ciała nie zdo­łano wyło­wić, aby przy­spie­szyć jego odna­le­zie­nie. …

Czy­taj całość »