Wampir fantastycznie opisany

6 czerwca (sobota) w Pań­stwo­wym Muzeum Etno­gra­ficz­nym w War­sza­wie kolejny zlot wam­pi­ro­lo­gów. Tym razem gro­ma­dzoną przez lata wie­dzą o wam­pi­rach podzielą się z widow­nią pisa­rze – twórcy fan­ta­styki. Nie­zwy­kłe zja­wi­ska, z któ­rymi zetknęli się poszu­ku­jąc mate­ria­łów do powie­ści, wyma­gają wyja­śnie­nia. Zapra­szamy do słu­cha­nia i zada­wa­nia trud­nych pytań!

…

Czy­taj całość »

Muzeum Etno­gra­ficzne w War­sza­wie ser­decz­nie zapra­sza wszyst­kich zain­te­re­so­wa­nych — dzieci, mło­dzież, doro­słych i star­szych na wystawę „Wam­piry, strzygi i spółka”.

Z oka­zji tej wystawy muzeum zor­ga­ni­zo­wało przed­sta­wie­nie pt. „Straszne opo­wie­ści” w reży­se­rii grupy Stud­nia „O”.

Przed­sta­wie­nie będzie tłu­ma­czone na język migowy.

Zapra­szamy dnia 7 VI 2009 o godzi­nie 15:00.

Bez­płatne wej­ściówki do odbioru w kasie muzeum od 2 VI.

Adres muzeum — War­szawa, ulica Kre­dy­towa 1.

Zapra­szamy!

(Ob)sesyjnie o wampirach

Prze­strzeń spo­tkań z wam­pi­rami w Pań­stwo­wym Muzeum Etno­gra­ficz­nym, fot. Jacek Sielski

Już w naj­bliż­szą sobotę 23 maja (Ob)sesja demo­no­lo­giczna, pod­czas któ­rej wybitni spe­cja­li­ści — znawcy kul­tury podzielą się  z nami swą wie­dzą o wam­pi­rach i innych demo­nicz­nych isto­tach. „Na roz­grzewkę” przed  spo­tka­niem popro­si­li­śmy naszych gości o dokoń­cze­nie nastę­pu­ją­cego zda­nia: Trzy rze­czy, które w wam­pi­rach lubię naj­bar­dziej… Oto co nam powiedzieli:

…

Czy­taj całość »

Wampir w kinie (wieczory filmowe w muzeum!)

Taśmy fil­mowe w muzeum, fot. Mał­go­rzata Przytuła

Wam­pir – twór na pozór oczy­wi­sty, stały ele­ment w pan­te­onie dzi­wacz­nych istot popkul­tury, naczelne stra­szy­dło i ulu­biony boha­ter hor­ro­rów. Ale im wię­cej o nim myślę, tym bar­dziej wydaje mi się nie­jed­no­znaczny i wie­lo­wy­mia­rowy. To nie­zwy­kłe, że lite­ra­tura i chyba w jesz­cze więk­szym stop­niu film – a więc nama­calne wytwory wyobraźni poje­dyn­czych jed­no­stek – kreują w świa­do­mo­ści mas trwałe obrazy nie­re­al­nych istot, oży­wiają je, nadają im imiona, twa­rze, oso­bo­wo­ści. Co wię­cej – istoty te wycho­dzą ze swych pier­wot­nych ram i zaczy­nają żyć wła­snym, nie­kon­tro­lo­wa­nym życiem. Two­rzą się waria­cje, muta­cje, mieszańce…

…

Czy­taj całość »

Demon Karol Godula

Karol Godula, rys. Marek Judycki

Rok 2008 został obwo­łany przez rad­nych Rudy Śląskiej Rokiem Karola Goduli. 160. rocz­nica śmierci wiel­kiego prze­my­słowca uzna­wa­nego za pio­niera wiel­kiego prze­my­słu na Gór­nym Śląsku miała sprzy­jać roz­wa­ża­niom i reflek­sjom nad wybraną przez niego drogą życiową, karierą zawo­dową, doko­na­niami oraz spu­ści­zną duchową i mate­rialną. Miała słu­żyć także odkry­wa­niu praw­dzi­wego, bar­dziej ludz­kiego obli­cza Goduli, obwo­ła­nego dziś pio­nie­rem prze­my­słu na Gór­nym Śląsku, kró­lem cynku i węgla czy wręcz śląskim Roc­ke­fel­le­rem.  Wize­runku przy­sła­nia­nego dotych­czas sku­tecz­nie przez jego czarną legendę.

śląski Roc­ke­fel­ler

Karol Godula uro­dzony  w 1781 roku w Mako­szo­wach, dziś dziel­nicy Zabrza, zmarły w roku 1848 we Wro­cła­wiu, jest przy­kła­dem nie­sa­mo­wi­tej kariery czło­wieka, który wła­snym talen­tem i nie­zwy­kłą pra­co­wi­to­ścią doro­bił się ogrom­nego majątku. Będąc gene­ral­nym zarządcą dóbr Bal­le­stre­mów, wyka­zał się tyta­niczną pra­co­wi­to­ścią, talen­tami orga­ni­za­tor­skimi prze­ra­sta­ją­cymi wręcz epokę, a przy tym uczci­wo­ścią i skrom­no­ścią, która jed­nak w oczach współ­cze­snych nie przy­nio­sła mu uzna­nia. Zostaw­szy wła­ści­cie­lem roz­le­głych posia­dło­ści rycer­skich, licz­nych kopalń  pól węgla i gal­manu oraz hut, wybu­do­waw­szy piękny pałac w Szom­bier­kach, żył samot­nie w skrom­nej cha­cie w Rudzie (dziś dziel­nica Rudy Śląskiej) a monar­szy mają­tek pozo­sta­wił w spadku sie­ro­cie – Joan­nie Gry­zik, póź­niej­szej hra­bi­nie Schaf­fgotsch Godulla. Obec­nie jego imię noszą liczne szkoły, w tym wyż­sze, sto­wa­rzy­sze­nia, a nawet ist­nieje pomysł nada­nia go por­towi lot­ni­czemu w Pyrzo­wi­cach. Nie to jest jed­nak przed­mio­tem naszych roz­wa­żań.
Poza sło­wami podziwu, ba, nawet zachwytu, należy bowiem spo­strzec praw­dziwą naturę Goduli, czło­wieka peł­nego nie­wąt­pli­wych przy­mio­tów i poży­tecz­nych pasji, ale ponadto – indy­wi­duum obar­czo­nego mrocz­nym cha­rak­te­rem. Zasta­na­wia, że w żadnym z pozo­sta­wio­nych świa­dectw epoki, poza epi­ta­fiami, nie spo­ty­kamy ani jed­nego pochleb­nego słowa o Karolu Goduli.

…

Czy­taj całość »

Wampirzyca, strzygi i pijani wieśniacy (ralacja z LARP-u „W zaświatach Muzeum” 18.04.09)

Wam­piry, strzygi i spółka… fot. J. Sielski

Jakaś siła wyga­nia mnie z grobu
W poszu­ki­wa­niu dóbr, od któ­rych jestem odłą­czona,
Bym nadal kochała utra­co­nego męża
Bym piła krew z jego serca.

Goethe, Narze­czona z Koryntu (1797)

Wiara w to, że zmarli powra­cają i nękają żywych, ginie w mroku dzie­jów. Myśl ta przy­brała dzięki wyobraźni ludz­kiej różne kształty. Powra­ca­jący z zaświa­tów rzadko mają dobre inten­cje.
Wam­piry opi­sy­wane są jako praw­dziwe żywe trupy ata­ku­jące nocą, krwio­pijcy bojący się czosnku. Wyobra­że­nia na temat wam­pi­rów opie­rają się na sta­rych tra­dy­cjach i wie­rze­niach, o któ­rych można się było dowie­dzieć mię­dzy innymi 18 kwiet­nia w War­szaw­skim Muzeum Etnograficznym.

…

Czy­taj całość »

Karpaccy gospodarze: demony i wilki (część I)

Tran­syl­wa­nia, fot. Michał Kruszona

Kiedy zamiesz­ku­jący tereny dzi­siej­szej Rumu­nii Dako­wie ubie­rali wil­cze skóry, uda­jąc się do kar­pac­kich lasów, aby odbyć męską ini­cja­cję na wojow­nika i myśli­wego, wiara w wil­ko­łac­two była  oczy­wi­sto­ścią. Przez rok spę­dzony w samot­no­ści, nie mogąc zostać przez nikogo zauwa­żo­nymi, żyli mło­dzi ludzie z gra­bieży, sta­jąc się męż­czy­znami. Jedli wszystko, co w nie­go­ścin­nych gór­skich ostę­pach wpa­dło im w ręce. Bywało, że było to ludz­kie mięso. Osią­gali stan furii — wojow­nika, goto­wego na wszystko w walce o prze­trwa­nie wła­sne i swo­jego ple­mie­nia.
…

Czy­taj całość »

Fragment rozmowy z dr Zuzanną Grębecką po wykładzie „Jak rozpoznać wampira?”

Mag­da­lena Machała: Czy zwie­rzęta miały szcze­gólny dar widze­nia wam­pi­rów?
Zuzanna Grę­becka: Oczy­wi­ście. Szcze­gól­nie psy i koty, które czę­sto wią­zały się z cza­row­ni­cami i czar­no­księż­ni­kami. Jest też taka moż­li­wość, że w ciało zwie­rzę­cia mogła wstą­pić jakaś poku­tu­jąca dusza grzesz­nika i roz­po­zna­wać byty podobne do sie­bie.
…

Czy­taj całość »

Z poradnika etnograficznego: Jak rozpoznać wampira?

We wto­rek 7 kwiet­nia 2009 roz­po­czął się cykl wyda­rzeń towa­rzy­szą­cych wysta­wie „Wam­piry, strzygi i spółka”. Zain­au­gu­ro­wał je wykład dr Zuzanny Grę­bec­kiej z Insty­tutu Kul­tury Pol­skiej, która odwa­żyła się wyja­wić wszyst­kim chęt­nym szcze­góły doty­czące tego, jak roz­po­znać wam­pira. Chęt­nych było sporo. Do muzeum ścią­gnęły „dzi­kie tłumy”, począw­szy od zago­rza­łych fanów tema­tyki, na przy­pad­ko­wych słu­cha­czach koń­cząc. Poni­żej przed­sta­wiamy kilka zano­to­wa­nych pod­czas wykładu infor­ma­cji, spe­cjal­nie dla tych, któ­rzy na wykład nie mogli przybyć.

Jak roz­po­znać wampira?

W kul­tu­rze ludo­wej wie­rzono, że w wam­pira, zwa­nego też upio­rem, wypio­rem, wąpie­rzem czy strzygą prze­isto­czyć się mogą ludzie, któ­rzy przed śmier­cią nie mieli moż­li­wo­ści pogo­dze­nia się z Bogiem, jak na przy­kład: samo­bójcy, osoby tra­gicz­nie zmarłe oraz nie­ochrz­czone. Należy uwa­żać także na cza­row­ni­ków, osoby posia­da­jące dwa rzędy zębów oraz dzieci rodzące się z zębami. Oznaką tego, że zmarły może prze­isto­czyć się w upiora-strzygę był także fakt, że jego ciało nie roz­kła­dało się po śmierci. Ist­niało przy­pusz­cze­nie, że zwłoki wycho­dzą nocą z grobu i żywią się krwią oko­licz­nych miesz­kań­ców. Według kul­tury tra­dy­cyj­nej upiór-strzyga prze­cha­dza się nocą, czę­sto bywa nie­wi­doczny. Jęczy, ponie­waż nie może pogo­dzić się z tym, że nie należy już do świata żywych. Upiór nie tylko pod­du­sza, czy wysysa krew, ale jed­no­cze­śnie — ponie­waż czę­sto przy­cho­dzi do „swo­ich” — pomaga im na przy­kład w pra­cach gospo­dar­czych: tro­chę krwi wypije, a tro­chę sianka zagrabi.

…

Czy­taj całość »

Budowniczowie bukowińskich monastyrów

Mona­styr w Sucza­wicy, fot. Artur Grzybowski

Przy­pusz­czam, że więk­szo­ści osób zain­te­re­so­wa­nych Rumu­nią znana jest legenda o mistrzu Manole, budow­ni­czym cer­kwi w Cur­tea de Argeş. Nie jest to jedyna legenda o budow­ni­czych mo­nastyrów i cer­kwi. Prak­tycz­nie z każdą znacz­niej­szą budowlą jest zwią­zana opo­wieść, zwy­kle koń­cząca się śmier­cią lub oka­le­cze­niem mistrza budow­la­nego lub mala­rza fre­sków. Na Buko­wi­nie zna­na jest opo­wieść bez tra­gicz­nego końca, lecz z pro­ble­mem odpo­wied­niej zapłaty za pracę i co cie­kawsze bez morału.

…

Czy­taj całość »