Wampir w kinie (wieczory filmowe w muzeum!)

Taśmy fil­mowe w muzeum, fot. Mał­go­rzata Przytuła

Wam­pir – twór na pozór oczy­wi­sty, stały ele­ment w pan­te­onie dzi­wacz­nych istot popkul­tury, naczelne stra­szy­dło i ulu­biony boha­ter hor­ro­rów. Ale im wię­cej o nim myślę, tym bar­dziej wydaje mi się nie­jed­no­znaczny i wie­lo­wy­mia­rowy. To nie­zwy­kłe, że lite­ra­tura i chyba w jesz­cze więk­szym stop­niu film – a więc nama­calne wytwory wyobraźni poje­dyn­czych jed­no­stek – kreują w świa­do­mo­ści mas trwałe obrazy nie­re­al­nych istot, oży­wiają je, nadają im imiona, twa­rze, oso­bo­wo­ści. Co wię­cej – istoty te wycho­dzą ze swych pier­wot­nych ram i zaczy­nają żyć wła­snym, nie­kon­tro­lo­wa­nym życiem. Two­rzą się waria­cje, muta­cje, mieszańce…

…

Czy­taj całość »

Wampirzyca, strzygi i pijani wieśniacy (ralacja z LARP-u „W zaświatach Muzeum” 18.04.09)

Wam­piry, strzygi i spółka… fot. J. Sielski

Jakaś siła wyga­nia mnie z grobu
W poszu­ki­wa­niu dóbr, od któ­rych jestem odłą­czona,
Bym nadal kochała utra­co­nego męża
Bym piła krew z jego serca.

Goethe, Narze­czona z Koryntu (1797)

Wiara w to, że zmarli powra­cają i nękają żywych, ginie w mroku dzie­jów. Myśl ta przy­brała dzięki wyobraźni ludz­kiej różne kształty. Powra­ca­jący z zaświa­tów rzadko mają dobre inten­cje.
Wam­piry opi­sy­wane są jako praw­dziwe żywe trupy ata­ku­jące nocą, krwio­pijcy bojący się czosnku. Wyobra­że­nia na temat wam­pi­rów opie­rają się na sta­rych tra­dy­cjach i wie­rze­niach, o któ­rych można się było dowie­dzieć mię­dzy innymi 18 kwiet­nia w War­szaw­skim Muzeum Etnograficznym.

…

Czy­taj całość »

Karpaccy gospodarze: demony i wilki (część I)

Tran­syl­wa­nia, fot. Michał Kruszona

Kiedy zamiesz­ku­jący tereny dzi­siej­szej Rumu­nii Dako­wie ubie­rali wil­cze skóry, uda­jąc się do kar­pac­kich lasów, aby odbyć męską ini­cja­cję na wojow­nika i myśli­wego, wiara w wil­ko­łac­two była  oczy­wi­sto­ścią. Przez rok spę­dzony w samot­no­ści, nie mogąc zostać przez nikogo zauwa­żo­nymi, żyli mło­dzi ludzie z gra­bieży, sta­jąc się męż­czy­znami. Jedli wszystko, co w nie­go­ścin­nych gór­skich ostę­pach wpa­dło im w ręce. Bywało, że było to ludz­kie mięso. Osią­gali stan furii — wojow­nika, goto­wego na wszystko w walce o prze­trwa­nie wła­sne i swo­jego ple­mie­nia.
…

Czy­taj całość »

Fragment rozmowy z dr Zuzanną Grębecką po wykładzie „Jak rozpoznać wampira?”

Mag­da­lena Machała: Czy zwie­rzęta miały szcze­gólny dar widze­nia wam­pi­rów?
Zuzanna Grę­becka: Oczy­wi­ście. Szcze­gól­nie psy i koty, które czę­sto wią­zały się z cza­row­ni­cami i czar­no­księż­ni­kami. Jest też taka moż­li­wość, że w ciało zwie­rzę­cia mogła wstą­pić jakaś poku­tu­jąca dusza grzesz­nika i roz­po­zna­wać byty podobne do sie­bie.
…

Czy­taj całość »

Z poradnika etnograficznego: Jak rozpoznać wampira?

We wto­rek 7 kwiet­nia 2009 roz­po­czął się cykl wyda­rzeń towa­rzy­szą­cych wysta­wie „Wam­piry, strzygi i spółka”. Zain­au­gu­ro­wał je wykład dr Zuzanny Grę­bec­kiej z Insty­tutu Kul­tury Pol­skiej, która odwa­żyła się wyja­wić wszyst­kim chęt­nym szcze­góły doty­czące tego, jak roz­po­znać wam­pira. Chęt­nych było sporo. Do muzeum ścią­gnęły „dzi­kie tłumy”, począw­szy od zago­rza­łych fanów tema­tyki, na przy­pad­ko­wych słu­cha­czach koń­cząc. Poni­żej przed­sta­wiamy kilka zano­to­wa­nych pod­czas wykładu infor­ma­cji, spe­cjal­nie dla tych, któ­rzy na wykład nie mogli przybyć.

Jak roz­po­znać wampira?

W kul­tu­rze ludo­wej wie­rzono, że w wam­pira, zwa­nego też upio­rem, wypio­rem, wąpie­rzem czy strzygą prze­isto­czyć się mogą ludzie, któ­rzy przed śmier­cią nie mieli moż­li­wo­ści pogo­dze­nia się z Bogiem, jak na przy­kład: samo­bójcy, osoby tra­gicz­nie zmarłe oraz nie­ochrz­czone. Należy uwa­żać także na cza­row­ni­ków, osoby posia­da­jące dwa rzędy zębów oraz dzieci rodzące się z zębami. Oznaką tego, że zmarły może prze­isto­czyć się w upiora-strzygę był także fakt, że jego ciało nie roz­kła­dało się po śmierci. Ist­niało przy­pusz­cze­nie, że zwłoki wycho­dzą nocą z grobu i żywią się krwią oko­licz­nych miesz­kań­ców. Według kul­tury tra­dy­cyj­nej upiór-strzyga prze­cha­dza się nocą, czę­sto bywa nie­wi­doczny. Jęczy, ponie­waż nie może pogo­dzić się z tym, że nie należy już do świata żywych. Upiór nie tylko pod­du­sza, czy wysysa krew, ale jed­no­cze­śnie — ponie­waż czę­sto przy­cho­dzi do „swo­ich” — pomaga im na przy­kład w pra­cach gospo­dar­czych: tro­chę krwi wypije, a tro­chę sianka zagrabi.

…

Czy­taj całość »

Budowniczowie bukowińskich monastyrów

Mona­styr w Sucza­wicy, fot. Artur Grzybowski

Przy­pusz­czam, że więk­szo­ści osób zain­te­re­so­wa­nych Rumu­nią znana jest legenda o mistrzu Manole, budow­ni­czym cer­kwi w Cur­tea de Argeş. Nie jest to jedyna legenda o budow­ni­czych mo­nastyrów i cer­kwi. Prak­tycz­nie z każdą znacz­niej­szą budowlą jest zwią­zana opo­wieść, zwy­kle koń­cząca się śmier­cią lub oka­le­cze­niem mistrza budow­la­nego lub mala­rza fre­sków. Na Buko­wi­nie zna­na jest opo­wieść bez tra­gicz­nego końca, lecz z pro­ble­mem odpo­wied­niej zapłaty za pracę i co cie­kawsze bez morału.

…

Czy­taj całość »

Ukryte skarby rumuńskiego zbójnika Giwnicza

Skały Sin­gera, fot. Woj­ciech Krysiński

Wśród żywych do dziś podań na Buko­wi­nie szczegól­ną rolę odgry­wają opo­wie­ści o skar­bach. Złoto, pie­nią­dze i klej­noty naj­czę­ściej bywają ukryte w nie­do­stęp­nych miej­scach, są zako­pane lub zatopio­ne. Bar­dzo czę­sto skarby zako­py­wane były przez zbójców.

legendy buko­wiń­skie

W więk­szo­ści wer­sji o zako­pa­nych skar­bach, szcze­gól­nie o zło­cie, są one po­wiązane z ogniem, ze szcze­gól­nym jego rodza­jem. Czę­sto usły­szeć można zatem, że „ w górach musi być skrzy­nia ze zło­tem, bo poka­zują się tam ogniki. Ludzie mówią, że trzeba tam iść jak będzie nów i odko­pać skrzy­nię…”. W miej­sco­wych opo­wia­da­niach prze­wija się także motyw nie­do­stęp­no­ści zło­tych skar­bów za sprawą strze­gą­cych ich mocy. W opo­wie­ściach tych czę­sto zja­wia się rów­nież dzidko, który w tym przy­padku wystę­puje jako straż­nik ukry­tych skar­bów. Aby móc wydo­stać za­kopane skarby, trzeba było speł­nić okre­ślone warunki, przede wszyst­kim odwo­łu­jące się do warto­ści natury moral­nej. Wydo­byte, jeżeli się to już udało, skarby z reguły oka­zy­wały się nadal nieosią­galne, gdyż nale­żały do innego świata. Naj­czę­ściej też zachłan­ność ludzka w opo­wie­ściach tych su­rowo była karana.

…

Czy­taj całość »

W muzeum już straszy

Zaczęło się. W pią­tek, 3 kwiet­nia o godz. 18.00 w gma­chu Pań­stwo­wego Muzeum Etno­gra­ficz­nego w War­sza­wie została otwarta wystawa o zło­wiesz­czo brzmią­cym tytule „Wam­piry, strzygi i spółka”, która przy­je­chała do War­szawy z rumuń­skiego Muzeum Wsi Banac­kiej w Timi­szo­arze. Jako wolon­ta­riu­sze współ­pra­cu­jący z muzeum posta­no­wi­li­śmy zdać rela­cję z wernisażu.

Prof. Oti­lia Hede­san (w środku) opo­wiada zebra­nym o strzy­gach; fot.Jacek Sielski

…

Czy­taj całość »

„Jak rozpoznać wampira?”- I spotkanie z cyklu „Sposób na Wampira: Poradnik Etnograficzny” — 7 kwietnia, g. 18.00

Otwar­cie wystawy „Wam­piry, strzygi i spółka” będzie miało miej­sce dziś wie­czo­rem w naszym muzeum.  Kim są wam­piry? Gdzie możemy spo­tkać  strzygi? O jakiej spółce mowa?  Aby usys­te­ma­ty­zo­wać swoją wie­dzę bądź zara­dzić nie­wie­dzy o isto­tach demo­nicz­nych, zapra­szamy na pierw­sze spo­tka­nie z cyklu „Spo­sób na wam­pira: Porad­nik Etno­gra­ficzny”. Dr Zuzanna Grę­becka z Insty­tutu Kul­tury Pol­skiej Uni­wer­sy­tetu War­szaw­skiego opo­wie o tym, jak naukowcy roz­po­znają wam­piry, kim są one w kul­tu­rze tra­dy­cyj­nej, jaką postać przy­bie­rają w lite­ra­tu­rze, sztuce i fil­mie. Pod­czas spo­tka­nia poru­szony zosta­nie klu­czowy temat : Wam­pir czy nie? Czyli jak odróż­nić wam­pira od innych istot demonicznych?

Dr Zuzanna Grębecka

Spo­sób na wam­pira: Porad­nik Etnograficzny

„Jak roz­po­znać wam­pira?„

7 kwiet­nia 2009 (wto­rek), g. 18.00

kolejne spo­tka­nia:

5 maja, g. 18.00 — Jak nie stać się wampirem?

2 czerwca, g. 18.00 — Jak bro­nić się przed wampirami?

Spo­tka­nia będą się roz­po­czy­nały od krót­kiego opro­wa­dza­nia po wysta­wie „Wam­piry, strzygi i spółka”

WSTĘP WOLNY!

Wojciech Krysiński w radiu „Euro”

Woj­ciech Kry­siń­ski — autor prze­wod­nika „Uroki Buko­winy. Polacy na Buko­wi­nie” — był dzi­siaj gościem Kuby Kukli w radiu „Euro”. Wywiad można usły­szeć i zoba­czyć w Zobacz, Co Sły­chać. Na spo­tka­nie z Panem Kry­siń­skim zapra­szamy do Pań­stwo­wego Muzeum Etno­gra­ficz­nego 29 kwiet­nia („Zagad­kowe rumuń­skie mona­styry”) i 6 maja („Polacy na Buko­wi­nie — Pojana Mikuli, czyli nie­zwy­kła wieś”).