pl
Godziny otwarcia:
WT:10:00 - 17:00
PON: Nieczynne
WT: 10:00 - 17:00
ŚR: 11:00 - 19:00
CZW: 10:00 - 17:00
PT: 10:00 - 17:00
SOB: 10:00 - 18:00
ND: 12:00 - 17:00
Godziny otwarcia:
WT:tylko szkoły 9-15
PON: tylko szkoły 9-16
WT: tylko szkoły 9-15
ŚR: tylko szkoły 9-16
CZW: tylko szkoły 9-16
PT: tylko szkoły 9-15
indywidualnie 15-18
SOB: indywidualnie 10-18
ND: indywidualnie 12-17
Godziny otwarcia:
WT: 10:00 - 17:00
PON:Nieczynne
WT:10:00 - 17:00
ŚR:11:00 - 19:00
CZW:10:00 - 17:00
PT:10:00 - 17:00
SOB:10:00 - 18:00
ND:12:00 - 17:00
Godziny otwarcia:
WT: tylko szkoły 9-15
PON:tylko szkoły 9-16
WT:tylko szkoły 9-15
ŚR:tylko szkoły 9-16
CZW:tylko szkoły 9-16
PT:tylko szkoły 9-15
indywidualnie 15-18
SOB:indywidualnie 10-18
ND:indywidualnie 12-17
pl

Sitarzy brak, pozostały tylko sita

Janowszczyzna 1976 vs 2018

Film „Wyrób sit”, został zrealizowany w roku 1976 w niewielkiej wsi Janowszczyzna pod Sokółką. Film został zaprezentowany w Szkole Podstawowej z oddziałami Integracyjnymi w Janowszczyźnie, w dniu 25 października 2018 roku.

W latach 70. XX w. wytwarzaniem sit zajmowało się w tej miejscowości kilku sitarzy, a Janowszczyzna znana była z ich wyrobu. Sita sprzedawane były głównie na poniedziałkowym targu w Sokółce. Wtedy wielu jeszcze mieszkańców wsi zajmowało się rolnictwem w sposób tradycyjny i ciągle było zapotrzebowanie na tradycyjne narzędzia do przetwarzania płodów rolnych, stąd też i na sita, które służyły do oczyszczania zboża i przesiewania mąki.

Film „Wyrób sit” pokazuje zarówno proces ich wyrobu, jak również sprawnie działającą patriarchalną rodzinę, pracującą zgodnie z tradycyjnym podziałem ról: mężem zajmującym się cięższą obróbką drewna i żoną, która tka na krosienkach siatkę do sit. W tle widać także „pracujące” dzieci: starsze opiekujące się młodszym rodzeństwem. W muzealnych filmach dzieci pojawiają się stosunkowo często. Nie „wyganiano” ich z filmowego planu. Zostały sfilmowane, bo towarzyszyły często przy pracy swoich rodziców lub dziadków. Ich obecność jest naturalna, niewymuszona, niereżyserowana, podobnie jak to ma miejsce w przypadku filmu etnograficznego, który może być zapisem określonego procederu. Jak mówi Krzysztof Chojnacki w filmie „Etnograf i film”: Ten proces się dział. My go tylko filmowaliśmy. Początkowo zgodnie ze sztuką filmową pisano scenariusz i scenopis, ale to się według niego nie sprawdzało w warunkach wiejskich, w których pojawienie się filmowców w sposób znaczny ingerowało w codzienne życie rodziny.

Dzisiaj, dzięki temu filmowi można prześledzić cały proces wytwarzania sit. Janowszczańskie sita były wykonywane z sosnowych łubów, które najpierw łupano, a następnie wyginano przez wałki na tzw. folowni – przy tej czynności występuje Stanisław Łukaszewicz. Kobiety, a tutaj żona – Felicja Łukaszewicz tka na krosienkach siatkę z łyka, którą później jej mąż oprawi z obręczą. I tego już na filmie – który urywa się w niespodziewanym momencie nie widać. Jest niedopowiedziany, niedokończony, bez tej ostatniej fazy… Na filmach nie ma też widoków wsi, gospodarstw, szerszych planów i kontekstów. Te zapisy koncentrują się na tym o czym opowiadają: o wyrobie sit, duh, niecek, cierlic, ceramicznych naczyń… Chojnacki mówi (rozmowa z M.J.), że wtedy „wszystko było <normalne>” – wieś i tamten świat, który później tak szybko przeszedł transformację. Dlatego nie został dostatecznie zarejestrowany, (dodając jeszcze prozaiczne kłopoty z taśmą filmową, którą należało bardzo oszczędnie dysponować ze względu na jej brak w muzeum). A przeszłość zawsze pozostaje w urywkach, stop klatkach, wyimkach, fragmentach… nigdy nie możemy mieć jej w 100 proc.

W Janowszczyźnie nie znalazła się rodzina wytwarzających sita Łukaszewiczów. W ich dawnym domu nikt już nie mieszka. Nikomu nie pozostały sita z ich warsztatu. Jedyne znajdują się w zbiorach Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, jako ślad dawnej świetności Janowszczyzny w tej dziedzinie i rodziny Łukaszewiczów.

Autorka wpisu: Małgorzata Jaszczołt. Fot. archiwalne: U. Gmachowska. Fot. współczesne: B. Fidrych.

Link do wideo Etnograf i Film

Projekt dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury i budżetu Samorządu Województwa Mazowieckiego.

2019

2018

2017

2014

14.12 - 28.04.2019
Wystawa

Millenium

25.10 - 31.03.2019
Wystawa

Odloty

FreshMail.pl
 

FreshMail.pl
 

FreshMail.pl
 

FreshMail.pl
 

FreshMail.pl
 

FreshMail.pl