Co Arab ma na głowie?

Kilka tygo­dni temu w Muzeum zamiesz­kał wiel­błąd. Razem z wiel­błą­dem przy­był opie­ku­jący się nim Arab, odziany w tra­dy­cyjną białą gala­biję i oczy­wi­ście arab­ską chu­stę.  Taką samą chu­stę od kilku lat można zoba­czyć na uli­cach więk­szo­ści miast. Nie, nie tylko na Bli­skim Wscho­dzie. Ara­fatka stałą się mod­nym dodat­kiem i wywę­dro­wała daleko poza rodzinne okolice.

 Skąd się wzięła? Ta, ople­ciona wokół szyi war­szaw­skiej mło­dzieży, zwy­kle z Chin.  Ale ory­gi­nalna kufiyya, bo tak wła­ści­wie nazywa się ara­fatka, była od dawna znana w kra­jach Lewantu.

Począt­kowo biało-czarna lub biało-czerwona chu­sta była noszona głów­nie przez Bedu­inów i  miesz­kań­ców wio­sek. Dra­po­wana w tur­ban lub luźno opa­da­jąca na ramiona, przy­trzy­my­wana na gło­wie »aqa­alem (wyko­na­nym z gru­bego sznurka krąż­kiem) dosko­nale chro­niła przed palą­cym słoń­cem i wia­trem. W rejo­nie, w któ­rym lejący się z nieba żar i podmu­chy wia­tru uno­szące pia­sek są codzien­no­ścią, kufiyya zro­biła osza­ła­mia­jącą karierę. Z pustyni i wio­sek tra­fiła do miast. Nosili ją już nie tylko Ara­bo­wie, ale też miesz­ka­jący w kra­jach arab­skich Żydzi,  tury­ści i sta­cjo­nu­jące w regio­nie woj­ska. …

Czy­taj całość »

O WRZOSACH, AFRYCE I ZNACHORCE – zapiski terenowe

fot. I. Kubiak

Dwa razy dzien­nie PKS-y odjeż­dżają w tamte strony.
Byłam tam nie tak dawno…
Mało kto do nich wsiada, bo wokół olbrzy­mie poła­cie lasów i pól. Tylko w czwartki auto­bus jest pełny. Ludzie tło­czą się aż na schod­kach, tuż obok kie­rowcy. Wszy­scy wra­cają z targu. Z miasta.

Raz w tygo­dniu kobie­ciny zakła­dają co ładniej­sze chustki na głowy, a starsi pano­wie śmier­dzące naf­ta­liną, fil­co­wane kape­lu­sze. I jadą. Wkła­dają jaja do koszy­ków, w które jesie­nią zbiera się ziem­niaki i grzyby. Cza­sem nic nie mają, ale wtedy też jadą – pooglą­dać towary, spo­tkać się ze znajomymi.

- Kie­rowca stać! Pasa­żer bie­gnie!- krzy­czy ktoś z ostat­nich sie­dzeń.
Zdy­szana kobieta pró­buje zna­leźć sobie miej­sce na schod­kach auto­busu. Pomarsz­czone i brudne ręce podają pie­nią­dze odli­czone na bilet. Ja swój wciąż trzy­mam w dło­niach i mu się przy­glą­dam. 8,40 zł – tyle kosz­tuje mnie podróż do Afryki. …

Czy­taj całość »

Qadirija – Sudan

Zapra­szamy do lek­tury zwy­cię­skiego tek­stu  autor­stwa Alberta Kwiatkowskiego.

W Suda­nie jest wiele gałęzi qadi­rii (1), które dzia­łają nie­za­leż­nie od sie­bie, ale naj­waż­niej­szą, naj­więk­szą i naj­bar­dziej znaną jest ta zwią­zana z gro­bow­cem szej­cha Hamada al-Nila sto­ją­cym na obrze­żach Omdur­manu. Szejch Hamad el-Nil był świę­tym (2), a zara­zem dzie­więt­na­sto­wiecz­nym przy­wódcą qadi­rii. Jego grób znaj­duje się w mau­zo­leum przy­kry­tym cha­rak­te­ry­styczną dla Sudanu wysoką, strze­li­stą kopułą. Obok niego powstał kom­pleks budowli zaj­mo­wa­nych przez brac­two. Two­rzą go: meczet, gdzie odpra­wia się modli­twy, zawije, gdzie odpra­wia się zekr (3) i chał­łah, czyli reli­gijna szkoła dla chłop­ców (4). Poza tym są pokoje, które zaj­muje szejch wraz z trzema żonami i dziećmi oraz pokoje, gdzie miesz­kają i służą mu jego ucznio­wie. …

Czy­taj całość »

Moje malgaskie vintana — fragmenty zapisków terenowych

Król Mar­cel, król Soazara (na codzień żona Mar­cela) i ja, fot. Jar­syl Mamodje

„Dla­czego aku­rat Mada­ga­skar?” — powta­rza­jące się pyta­nie Mal­ga­szów i nie tylko. A ja dopiero teraz zauwa­ży­łam, że nie wia­domo dla­czego silę się zawsze na jakieś for­mułki typu: „bo to mię­dzy Afryką a Azją, coś uni­kal­nego, nie­po­wta­rzal­nego, itd itp…i kult przod­ków i róż­no­rod­ność…”. A to, co naprawdę czuję, odpo­wiedź, która jest naj­bliż­sza „mojej” prawdy, to – „bo takie jest moje VINTANA”. To jedno z tych trudno prze­tłu­ma­czal­nych, mal­ga­skich słów, ozna­cza­ją­cych coś mię­dzy prze­zna­cze­niem a drogą wyty­czoną przez przod­ków. Przod­ko­wie (a nie lemury!) to prze­cież główni pano­wie i władcy Czer­wo­nej Wyspy. Nazwę kraju, dziwną i nic mi kie­dyś nie mówiącą, pamię­tam dobrze z dzie­ciń­stwa – to był moment, w któ­rym zna­jomy mamy, różdż­karz, nary­so­wał mapę „moich” miejsc. Był Ber­lin, coś jesz­cze brzmią­cego dość domowo i… Mada­ga­skar. Pamię­tam, że poja­wił się wtedy w mojej gło­wie tro­chę komik­sowy, wielki znak zapy­ta­nia i miga­jący komu­ni­kat: „po co, na co i kiedy w ogóle bym miała się tam zna­leźć??”. Teraz już wiem…!

…

Czy­taj całość »

Mapy pamięci, notatki z koralików i drewniane tabliczki zamiast komputerów?

Tabliczka lukasa, dar Kla­asa de Jonge, 23176 PME, Fot. Edward Koprowski

Wła­śnie jestem w trak­cie pracy nad pre­lek­cją mul­ti­me­dialną: zbie­ram mate­riały, ukła­dam je w logiczną całość, porząd­kuję zdję­cia tak, by ich kolej­ność napro­wa­dzała moją wypo­wiedź na suge­ro­waną w tema­cie ścieżkę. Rów­no­cze­śnie wyko­nuję inną pracę, nie wyma­ga­jącą zbyt­niego udziału inte­lektu, dość mecha­niczną i znie­na­wi­dzoną przez wszyst­kich muze­al­ni­ków: dru­kuję wypeł­nione już karty kata­logu nauko­wego obiek­tów. Zatrzy­muję się nie­po­strze­że­nie nad jed­nym opi­sem, opa­trzo­nym zdję­ciem i obszer­nym komen­ta­rzem doty­czą­cym zna­cze­nia i sym­bo­liki tabliczki zwa­nej lukasa.

I nagle — olśnie­nie! Tyle zbież­no­ści można odna­leźć w logice kon­stru­owa­nia układu pre­lek­cji w Power Point-cie (a następ­nie jego „wer­ba­li­zo­wa­nia” pod­czas wykładu) i w odczy­ty­wa­niu tre­ści z drew­nia­nej tabliczki przez mędrca z Konga!
…

Czy­taj całość »

Bazar na Olimpii — 100% warszawski smaczek Afryki

Olim­pij­skie mydło, powi­dło i święte obrazki; fot. Karo­lina Marcinkowska

Mało utrzy­mało się takich miejsc w War­sza­wie. Ciężko dziś o auten­tycz­ność, spon­ta­niczne spo­tka­nia, ludzi z wła­snym życiem wypi­sa­nym na twa­rzy. W nie­wielu miej­scach (a w War­sza­wie tym bar­dziej) zacho­wała się sztuka tar­go­wa­nia się, prze­ko­ma­rza­nia, wspól­nego spę­dza­nia czasu. Na baza­rze mają­cym miej­sce co nie­dzielę wokół sta­dionu Olim­pia, wir sta­ro­świec­kich kom­ple­men­tów to norma. Zacho­wa­nie bywal­ców Olim­pii przy­po­mina mi nie­malże afry­kań­skie „sto­sunki zaczepne”, a róż­no­rod­ność doznań i bogac­two towa­rów –  bazary kon­ty­nentu bli­skiemu mojemu sercu.
Na Olim­pii można zna­leźć wszystko, spo­tkać piękne postaci tzw. „Olim­pij­czy­ków”, a nie­dziela bez Olim­pii to dla mnie – ale i dla wielu innych „bazaro-uzależnionych”- nie­dziela stra­cona. Szcze­gól­nie jeśli żywioł afry­kań­skich tar­go­wisk nie jest pod ręką!

OLIMPIA to nazwa sta­dionu, który w nie­dzielę prze­ra­dza się w huczący bazar tzw. „mydła  i powi­dła”. Jak nie wiesz, gdzie go szu­kać w wiel­kiej War­sza­wie– znajdź żyrafę (!) zespa­waną z rur i złomu, sto­jącą za sta­cją ben­zy­nową, na rogu ul.Górczewskiej i Al. Pry­masa Tysiąc­le­cia i przejdź przez sto­iska z ubra­niami, owo­cami, warzy­wami, skręć w prawo i podą­żaj w stronę zadrze­wio­nego placyku.

…

Czy­taj całość »