Każde muzeum etnograficzne posiada kolekcję „regionalnych strojów ludowych”, które unaoczniają panujące w kulturze tradycyjnej zasady „mowy stroju”. Ten rozdział w kulturze ponowoczesności jest dzisiaj zamknięty. W rejonach, gdzie silne jest poczucie regionalnej tożsamości „ludowy strój” to manifestacja i – jak zawsze – barwna estetyczna emanacja. Jakie więc stroje przemawiają do nas dzisiaj ? Stroje obrzędowe, stroje subkultur młodzieżowych…

Na wystawie „Pomarańczowe rewolucje. Od karnawału do kontestacji” (Państwowe Muzeum Etnograficzne 27.10 – 29.11.2009 r.) traktującej o polityczno społecznym ich charakterze,  pojawiła się koktajlowa sukienka projektu Ewy Minge, w kolorze pomarańczowym. Jako dar projektantki została przyjęta do muzealnych zbiorów (PME 57651).

Co znaczy i co zaświadcza topowa sukienka znanej projektantki w muzeum ?  Jej kontekst  tworzy kolor  pomarańczowy. Pomarańczowa sukienka, oprócz jej pierwszej funkcji modowej, potencjalnie mogłaby posłużyć w określonych okolicznościach jako manifestacja poparcia dla aktualnej w danej chwili sprawy. Ale czy zawsze każdy pomarańczowy strój lub element stroju powinien być odczytany jako znaczący ? Czy tworzą go tylko określone okoliczności ? Po falach pomarańczowych rewolucji i zastosowania koloru pomarańczowego jako takiego, istotna jest właśnie jego potencjalność. Pomarańczowy kolor stroju taką intencjonalność stwarza.

Pomarańczowa sukienka oznacza także mariaż mody i znaczeniowości, zazwyczaj tej znaczeniowości pozbawionej, mody i rewolucji, możliwej w wymiarze manifestu także na „celebryckich salonach”. To jest komunikat sukienki.

Pobawmy się kolorem

Zmiana barwy sukienki spowodowałaby całkowitą zmianę jej statusu. Kolor pomarańczowy nadał to szczególne znaczenie.

Jakie barwy mogłyby być jeszcze znaczeniowe ? Czy ze względu na fason wyłącznie biała jako sukienka ślubna ? To znaczy, że przy pozostałych, pozostałaby już tylko po prostu „sukienką koktajlową”, która nie kryje w sobie potencjału bycia znaczącą.

Post scriptum

Wszędzie tam gdzie wkracza kolor pomarańczowy zestawia się go z rewolucją. „Pomarańczowe rewolucje” stały się nierozłączną zbitką słowną. Pierwotny kontekst tego pojęcia –zastosowanie pomarańczowych elementów jako barwy wolności oraz działań pokojowych bez użycia przemocy przeniósł się z życia polityczno-społecznego w sytuacjach konfliktów wewnętrznych w państwach, na poziom publiczny w rejony : mody, kuchni, kawiarń klubów. Ale zawsze pojawia się w odniesieniu do oczekiwanej zmiany i zerwania z dotychczasową rutyną. Pomarańczowy to kolor ludzi aktywnych i kompetentnych wnoszący jednocześnie przypisywaną mu energię i siłę; ).

Pomarańczowe rewolucje:

W modzie

http://jejmoda.pl/tagi/pomaranczowe-rewolucje

http://www.fashionnow.pl/casual/121,3,3467,pomaranczowe-rewolucje.html

http://www.fakt.pl/Pomaranczowa-rewolucja-w-modzie,artykuly,99922,1.html

http://www.fashionnow.pl/casual/121,3,3467,pomaranczowe-rewolucje.html

W kuchni

http://ugotuj.to/przepisy_kulinarne/1,87978,7509113,Pomaranczowa_rewolucja.html

W kawiarniach i klubach

http://www.cafepomarancza.eu/2011/02/pomaranczowa-rewolucja/

http://pl-pl.facebook.com/event.php?eid=311325687734

W architekturze

http://wroclove2012.com/euro-2012-wroclaw/co-nowego-we-wroclawiu/pomaranczowa-rewolucja-na-dworcu/

W obecnej polityce

http://www.przeglad-tygodnik.pl/pl/artykul/pomaranczowa-rewolucja-po-wlosku

W przedszkolu

http://lobzovkajestdzis.blogspot.com/2011/07/przedszkole-czyli-nasza-pomaranczowa.html

W życiu społecznym

http://www.kzlis.konin.pl/node/336

fot. Marzenna Szymańska

Poszukujemy:
studentów i absolwentów grafiki i wzornictwa, projektowania ubioru oraz architektury z Polski i Białorusi, którzy ukończyli drugi rok studiów i nie mają więcej niż 30 lat.
Proponujemy:
udział w projekcie, którego celem jest praca nad etnodesignem w teorii i praktyce, wymiana doświadczeń w grupie młodych artystów oraz inspiracja. Projekt odbywa się w Polsce i na Białorusi.
W ramach działań odbędą się warsztaty, wykłady, wycieczki, wizyty studyjne, praca projektowa indywidualna i zespołowa oraz integracja.
Efektem dwutygodniowego wyjazdu (Warszawa, Łowicz, Kraków, Mińsk) będzie wystawa prac uczestników składająca się z projektów graficznych inspirowanych tradycyjnym wzornictwem, rzemiosłem i sztuką ludową Polski i Białorusi pokazywana w Mińsku, Warszawie i Krakowie.

Kiedy i jak?
Przyjmowanie zgłoszeń rozpoczynamy 11 lipca 2011, a kończymy 7 sierpnia 2011.
Wyjazd odbędzie się w dniach 12–26 września 2011.
W ramach rekrutacji przyjmiemy 8 osób z Polski i 8 z Białorusi, których wybierzemy na podstawie nadesłanej, wypełnionej ankiety oraz portfolio.
Wyniki zostaną ogłoszone na naszej stronie internetowej 14 sierpnia 2011.

Za ile?
Udział w projekcie jest bezpłatny. Szczegółowe informacje znajdują się na stronie www.etnoprojekt.pl i będą wysyłane mailem wszystkim zgłaszającym się oraz zaproszonym do udziału w projekcie.

Czy warto?
Etnodesign to w ostatnich latach bardzo popularny kierunek w projektowaniu graficznym, wzornictwie, architekturze oraz modzie. Warto jednak sięgać do jego źródeł, by czerpać od najlepszych – artystów i rzemieślników ludowych. Warto również poznać to, co już odkryte
i przetworzone. Warto się inspirować. Zapraszamy.

Partnerzy:
Związek Projektantów Białoruskich (Mińsk, Białoruś)
Kompleks muzealny starożytnego krajowego rzemiosła i technologii (Dudutki, Białoruś)
Muzeum Starożytnej Kultury Akademii Nauk (Mińsk, Białoruś)
Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli (Kraków, Polska)
Państwowe Muzeum Etnograficzne (Warszawa, Polska)
Fundacja NADwyraz (Kraków, Polska)
Instytut Polski w Mińsku (Mińsk, Białoruś)
Adliga design studio (Mińsk, Białoruś)

Wspierają nas:
designteka.pl, lowcydizajnu.pl, 2+3 D, STGU, Pracownia Duży Pokój, skanseny.net
kyky.org, urbanpunk.org, sgustok.org, urban.by, pro-fashion.by, bolshoi.by, ehu.lt,
designweekminsk.com, marketing.by, pro-design.by, druk-s.by

Kontakt:
www.etnoprojekt.pl
etnoprojekt2011@gmail.com
Stowarzyszenie Pracownia Etnograficzna
ul. Koszykowa 24/12, Warszawa

Projekt jest współfinansowany przez Departament Dyplomacji Publicznej i Kulturalnej Ministerstwa
Spraw Zagranicznych RP w ramach konkursu „Wspólne działania polsko-białoruskie 2011

Lilou, fot. J. Sielicka-Jastrzębska

Lilou. Co to jest?  Wiedzą obyci i wtajemniczeni. Słowo pachnie perfumą i zalotnym gestem, dzwoni bardzo francusko podczas wymowy, a przede wszystkim otacza miejskie nadgarstki pobłyskującymi grawerowanymi kształtami w sposób intrygujący niezorientowane otoczenie. Kolory lilou to złoto i srebro przełamane w ogólnym spojrzeniu głównie pastelowymi barwami sznurków, do których są przyczepione a to serduszka, a to czterolistne koniczynki,  a to postaci dziecięce – wszystko anielskie i czysto geometryczne. Tam zobaczymy z kolei wygrawerowane wcześniej daty i napisy: „Kochana”, „Córeczka”, „Od męża”, „Nasz ślub”, „F+Z = BWM”, „Ania/Kasia/Zuzia”, „Marek/Janek/Oskar”. Wszystko zamawiane osobiście w małych ekskluzywnie projektowanych butikach (zaledwie kilka większych miast w Polsce gości w swych granicach filie Lilou), odbierane w eleganckich opakowaniach w towarzystwie poskręcanej kolejki złożonej demokratycznie z „szarych klientów” oraz rozmaitych celebrytów. Bransoletki lilou nosi bowiem Doda, Małgorzata Kożuchowska, pracownica Sejmu RP czy Polskiego Radia, muzealniczki warszawskie,  nastolatki z liceów, studentki i aktorki serialowe.

Na stronie internetowej lilou definicja określa je jako „swoisty nośnik pozytywnych emocji, wrażeń, wspomnień”, wskazuje się też na wspomniane wyżej aspekty niepowtarzalności i  personalizacji, podkreślając zarazem powszechną adresowalność produktu: „dla wszystkich”; każdy może „wyrazić siebie” nosząc lilou. Według koncepcji pomysłodawców, owa bransoletka (określana mianem „małego dzieła sztuki”) może pełnić jednocześnie lub wymiennie funkcję talizmanu, swoistej „przypominajki” o jakimś wydarzeniu czy też po prostu – ozdoby.
Kolekcja się rozwija –  już nie tylko kobiety i mężczyźni mogą być jej odbiorcami, teraz także dzieci. Pojawiły się również projekty tej specyficznej biżuterii wykonane przez Dawida Wolińskiego, darzonego estymą w określonym środowisku (tu z kolei zdziwienie, bo przy niebagatelnych kwotach, widzimy dość niskiej jakości zdjęcia).; Firma włącza się także w akcje społeczne np. w walkę przeciw nowotworom (bransoletki ‘Rak»n’Roll  z czerwonymi sznureczkami  i celem charytatywnym sprzedaży).

A więc personalizacja, niepowtarzalność (w sferze tekstowej przynajmniej, bowiem samych odmian modeli nie ma zbyt dużo), poczucie ekskluzywności, luksusu, emocji związanych z „byciem obdarowanym niezwyczajnie”. Rzecz jasna, każdy element jest obrandowany tak, by nie umknęła nazwa firmy, która z pomysłem „Be my Lilou” wystartowała ponad rok temu i efekto(y)wnie promuje ideę biżuteryjną na polskich „miejskich salonach”, a także w prasie kobiecej i magazynach poruszających kwestie miejskich trendów i mody. Lilówki, jak określa się posiadaczki tejże biżuterii, mają swoje forum (np. na Facebooku), gdzie dopytują o nowe modele, terminy, zgłaszają też problemy „techniczne” (kłopotliwe zapięcia czy za luźne sznureczki), zamieszczają zdjęcia nabytków i wielowykrzynikowo rozpaczają gdy zawieszka np. zginie. Ogłoszenie konkursu na najciekawszą fotografię z bransoletką zmobilizowało wielu fanów tej marki do umawiania się na debaty nad najlepszą stylizacją., zwłaszcza że w jury zasiadła ekipa aktorsko-modowa, a nagrodą był bon o wysokiej wartości na zakupy w butikach firmy.
Krótka charakterystyka lilou  zamieszczona powyżej, zmusza badacza do postawienia choćby pośpiesznych pytań o zjawiska poprzedzające ów trend. Formuła i miejsce publikacji niniejszego tekstu oraz notoryczny brak czasu autorki, nie pozwalają na szerokie omówienie wielu wątków, jakie wynikają z tematu. Zasygnalizuję jedynie kilka, raczej oczywistych kwestii, by obraz był pełniejszy i jednocześnie podrzucał kilka punktów wyjścia do rozwijających zagadnienie komentarzy Czytelników, na które oczywiście czekam.

Ideę „personalizacji” prezentów pamiętam jeszcze z własnego dzieciństwa. Mam na mysli nie tylko laurki i haftowane serwetki produkowane na „zetpetach”z okazji Dnia Matki, ale też np. malowane ręcznie kubki z imionami oraz dedykacjami, które zamawiało się  u pani w sklepiku gdzieś w okolicach warszawskiego Placu Konstytucji. W czasach, gdy np. moje własne imię czy pseudonimy nie były uwzględniane przez producentów pamiątek, olbrzymią radość i zaskoczenie sprawiał taki właśnie prezent gwiazdkowy czy urodzinowy. Sięgając w przeszłość, możemy wspomnieć także zjawisko „bransoletek przyjaźni” wykonywanych z muliny.  Ten rękodzielniczy zwyczaj, wprost od hippisów z Ameryki Środkowej, przedostał się do Europy i sama pamiętam z wczesnej młodości uzależniające wbijanie agrafki gdzie popadnie i plecenie prostych lub skomplikowanych wzorów. Niektórzy pamiętają także drewniane bałwanki (noszone np. w Hiszpanii), które przyczepiało się do pasków od zegarka kolorowymi sznureczkami, gdzie każdy kolor symbolizował lub miał nieść właścicielowi inne dobro (szczęście, miłość, zdrowie).

Na początku XXI wieku wraz z pierwszymi sklepami internetowymi, oprócz  stron oferujących odzież czy AGD, pojawiły się też te z ofertą prezentową. Inspiro.pl, romantycznie.com i później już wysyp podobnych ideowo, ale różnych w klimacie (od słodkiego retro do chłodnego minimalizmu), proponowały nie tylko kubki (najlepiej hand-made), poduszki, zakładki z imionami, ale też wiersze miłosne czy bajki na zamówienie. Zebrane przez sklep dane (kolor oczu, ważne daty, zainteresowania i dane biograficzne,) pozwalały na ułożenie unikalnego tekstu, dodatkowo np. ilustrowanego znaną ręką i oryginalnie zapakowanego. Obecnie niemal wszystko co przyjdzie nam do głowy można zamówić w spersonalizowanej formie.: wzór, barwę, napisy, formę tekstów na przedmiocie czy wymyślnym prezencie w rodzaju indywidualnego lotu szybowcem czy motolotnią. Tematyczne imprezy urządzane „pod klienta”, to standard przynależny wszystkim grupom wiekowym, zróżnicowanym pod względem zainteresowań i oczekiwań.

Co znajdziemy podobnego do lilou? W przeszłości był to np. zwyczaj noszenia amuletów przez mężczyzn, a talizmanów przez kobiety, a także popularna kiedyś wśród Polek moda na noszenie złotych agnusków (baranków) i manel, czyli złotych, pokrywanych emalią i wysadzanych drogimi kamieniami, bransoletek noszonych na rękach i nogach . Następnie chociażby cały potężny nurt pamiątkarski XIX wieku: sztambuchy z wpisami, zielniki gdzie między roślinnością zbieraną „ku edukacji” suszył się kwiat od ukochanego, pukle włosów i fotografie w medalionach, kopertowe zegarki z grawerowanymi dedykacjami, grawerowane medaliony i obrączki , a także szkatułki na pierwszy pukiel włosów dziecka czy jego pierwszy zgubiony ząb. Akurat kilka ostatnich wymienionych rzeczy ma swoją kontynuację i dziś, prowadzi prostą drogą, poprzez ideę grawerunku czy przechowywania pamiątek z wczesnego dzieciństwa, do omawianego zjawiska lilou. W kulturze ludowej imię ukochanej haftowane było na koszuli, na serwetce, na tzw. „przodziku” (m.in. łowickim). Jeśli chodzi o współczesną biżuterię, podobną  wymowę co lilou, mają np. popularne charmsy – doczepiane kolejno do srebrnych bransoletek malutkie figurki, detale w rodzaju kwiatków i delfinków. Tzw. personalized bracelet w Wielkiej Brytanii czy Stanach Zjednoczonych to oczywiście także srebrna/posrebrzana bransoletka, łańcuszek z doczepianymi elementami (serduszka itp.), na których graweruje się imiona lub inicjały. Przepytane lilulowiczki przyznały, że często noszą „czarmsy” wymiennie/razem z lilou.
Na koniec garść cytatów z przeprowadzonych na Facebooku wywiadów, w których pytałam m.in. o pierwsze zakupy, ich powód, rodzaje noszonych elementów, sugerowane zmiany, emocje jakie wzbudza ten produkt:

Swoje pierwsze kupiłam sobie pod koniec lipca jako prezent na imienino-urodziny. Następne kupię po urodzeniu dziecka.

Nie wiem, czy kupię sobie coś jeszcze w Lilou. Nie podoba mi się, że staje się masówką, nie lubię ich ciasnego sklepiku i kolejki. Gdyby to ode mnie zależało, rozszerzyłabym wzornictwo, sznureczki zastąpiła solidniejszymi rzemykami.

Nosze je, bo są FAJNE :) Nie wiem…, kolorowe rzemyki super wyglądają, zawsze jakoś tak raźniej jak się popatrzy na wyznania miłości od męża..:)
Kojarzy mi się jednak pewnie trochę z lansem :) warszawskim. Ale też z ulicą Mokotowską, którą bardzo lubię i z przyjemnością.

Mam takie: arabeska, listek szczęścia i serduszko (mają napisy, ale nie powiem jakie hihi)

[Noszę] dlatego, że są subtelną ozdobą, kobiecą i pasują do wszystkiego — do niedawna jeszcze były oryginalne:) Fajne jest też to, że można sobie mieszać kolory, rodzaje sznureczków, liczbę medalików, grawerować.…

A Wy jak? Zalilulowani?

Ptaszek-broszka. Autorka elma, Pakamera Artystyczna

Kolczyki-kogutki, broszki-babuszki, breloczki-matrioszki, tatarskie futrzane czapy, kwieciste chusty z frędzlami — codziennie w autobusie, tramwaju, na Krakowskim Przedmieściu i Marszałkowskiej. Kubki, magnesy, torebki, kalendarze, zeszyty oraz wszystko inne, na czym tylko da się umieścić wycinankę — w Empiku. Szydełkowy worek na komórkę, filcowa torba na laptopa, pen-drive-pisanka i koszulki z drobiem domowym — w Muzeum.  Gdzie się nie ruszyć — ON. Rzuca się w oczy, budzi zazdrość bądź pogardliwe prychanie, jest obiektem pożądania lub kpin. Etno-dizajn.  .

.

Dawno, dawno temu…

Wnętrze „Koliby”, fot. z wikipedii

A dokładniej pod koniec XIX wieku, Stanisław Witkiewicz, którego możemy nazwać pierwszym polskim etno-dizajnerem, choć kiedyś był po prostu wielbicielem i popularyzatorem zakopiańszczyzny, zaprojektował willę „Koliba” w Zakopanem.  Wykorzystał motywy podhalańskiej kultury ludowej zarówno w projekcie samego budynku, jak i w jego wnętrzu — meble i piece kaflowe, a nawet klamki według projektów Witkiewicza były wykonywane przez miejscowych rzemieślników. Dziś w „Kolibie” znajduje się Muzeum Stylu Zakopiańskiego. Zakopiańszczyzna cieszyła się takim powodzeniem, że nawet domy mody produkowały eleganckie suknie wieczorowe zdobione parzenicami.

Warto przypomnieć, że także Wyspiański projektował meble, inspirując się motywami huculskimi, lecz o nieco archaicznej formie, uzyskując efekt… prasłowiański. Takie właśnie meble Wyspiańskiego miał w salonie Tadeusz Boy-Żeleński. Oprócz podziwu gości wywoływały podobno bóle krzyża, gdyż ich prasłowiańskość nie sprzyjała wygodzie.

Folklor zinstytucjonalizowany

W okresie międzywojennym motywy ludowe również były chętnie modyfikowane i wykorzystywane we wzornictwie. Po wojnie natomiast powstały dwie bardzo znaczące instytucje związane z rozwojem stylu ludowego: w 1945 roku Instytut Wzornictwa Przemysłowego, którego ciekawe eksperymenty z ludowością zaowocowały efektownym wykorzystaniem folkloru w modzie (np. koronki w pierwszej kolekcji sukienek Barbary Hoff), a w 1949 roku powołano do życia Cepelię. Jej zadaniem było kontrolowanie pracy spółdzielni i prywatnych fabryk poprzez narzucanie im planów produkcyjnych. Cepelia w ogromnym stopniu przyczyniła się popularyzacji folkloru, ale też narobiła wiele szkody we wzornictwie inspirowanym ludowością. W latach 70-tych styl ludowy, choć bardzo modny choćby w dekorowaniu mieszkań, został przez Cepelię ujednolicony i stracił swą oryginalność. Włochate narzuty i barwne bieżniki zniknęły z łóżek i stolików.

Etno-reaktywacja

Dziś moda na etno ma się dobrze. Paraduje po ulicach w haftowanych kozaczkach, szkockiej kracie, wyszywanej koszuli i koniakowskich stringach. Ze względu na pogodę nie zapomina o papasze i ciepłej chustce w różnokolorowe kwiaty. Obficie obwiesza się kolczykami z ptactwem domowym i drewnianymi koralami, gdzieniegdzie przypina filcowe broszki.

Etno-torba na laptopa. Autorki: Joanna Sulich, Maria Odolczyk, Karolina Tarasiewicz, Jessica Czetwertyńska-Guibourgé, Katarzyna Jagiełło, Karolina Czapska. Fot. Cepelia

Tak właśnie po latach styl ludowy wyskoczył z ukrycia pod nazwą etno-dizajnu. Nie próbuje nawet udawać autentyczności, to folklor dla mieszczuchów. Imponuje pomysłowością. Jest wręcz niewiarygodne, co też można „uludowić”.  W małej gablotce w warszawskim Muzeum Etnograficznym możemy zobaczyć przedmioty nagrodzone w konkursie na pamiątkę z Polski, zorganizowanym z okazji 60-lecia Fundacji Cepelia. Znajdziemy tam etno-koszulki z perliczką raciborowicką, etno-pen-drive’y, etno-sznurówki, etno-japonki i wiele innych zachwycających wynalazków.

.

.

.

Etno-doniczka. Autorka Anita Bujakowska/Unicatella, Galeria KuferArt

Ciąg dalszy etno-dizajenerskiej edukacji możemy odbyć zerkając na strony internetowe, takie jak Pakamera Artystyczna czy KuferArt, gdzie możemy zakupić prace artystów zainspirowanych folklorem nie tylko rodzimym, ale też światowym, czego przykładem niech będzie ta oto prawie aborygeńska doniczka.

Jest li to etno?

Po  zastanowieniu doszłam do wniosku, że prawdopodobnie każdy z nas ma coś w etno-stylu , bo przecież nie sposób się przed tym wszechobecnym trendem uchronić. Z drugiej strony… trudno powiedzieć, co tak naprawdę jest etno.

Czy wystarczy, by było zainspirowane łowickim pasiakiem czy aborygeńskim malarstwem kropkowym? Przypuszczam, że żadna szanująca się łowicka gospodyni nie założy kolczyków z wycinanką z kogutkiem, a góral nie pójdzie do kościoła w dżinsach z parzenicą. Ale w  gruncie rzeczy nie oczekujemy przecież, że etno-gadżety będą miały jakiś związek z kulturą ludową. Czy pamiątki z Tatr made in China to jeszcze etno-dizajn czy już oszustwo? Czy w zabawie w etno obowiązują jeszcze jakieś reguły?

Zapraszam do dyskusji.

Feszyn na ludowo, fot. Krystyna Wodecka

16 maja 2009 roku miała miejsce Noc Muzeów.  Tematem przewodnim tegorocznej imprezy w Państwowym Muzeum Etnograficznym była tradycja w połączeniu z inspiracją. Odwiedziło nas około 7000 osób!

Bardziej niż tradycję kocham…

Specjalnie na tę okazję do naszego muzeum zaproszeni zostali liczni artyści i wykonawcy, którzy stanowili atrakcję wieczoru. Przez całą noc zwiedzającym towarzyszyła tematycznie związana z wystawami muzyka, filmy, pokazy mody oraz wiele innych atrakcji, w których każdy osobiście mógł wziąć udział. Przypomnijmy sobie zatem wydarzenia tej wyjątkowej i niepowtarzalnej nocy.

.

.

.

Solo na balafonie — Gwidon Cybulski

Gra w zespole „Gadająca Tykwa”, w trio „Wielbłądy”, współpracuje ze stowarzyszeniem „Studnia O”, a także z Teatrem Muzycznym „Roma”.

Balofon to instrument pochodzący z Afryki Zachodniej. Jego cechą charakterystyczną są wiszące owoce tykwy (służące jako pudełka rezonansowe) umieszczone pod deseczkami, w które się uderza. Gwidon Cybulski jest muzykiem multiinstrumentalistą grającym między innymi na ngoni, gitarze, didgeridoo, harmonijkach ustnych, djembe, kongach oraz  balofonie. Swoje umiejętności zaprezentował wszystkim w sali, w której mieści się wystawa stała poświęcona Afryce.

Gwidon Cybulski, fot. Krystyna Wodecka

Urzekło mnie cudowne brzmienie balofonu i naturalna energia z niego płynąca. Zacząłem grać. Moją inspiracją jest muzyka afrykańska, hinduskie melodie oraz polskie rytmy. Tworzę własne melodie, gram na balofonie muzykę świata. Zawsze fascynowała mnie naturalna Afryka, nie przetworzona, dlatego właśnie balofon jest moją ostatnią miłością. Jego czyste dźwięki zbliżają mnie do afrykańskiej kultury. Podczas koncertów staram się naśladować języki plemion afrykańskich, nie znam ich – chodzi o stworzenie niepowtarzalnego klimatu. Pierwszy raz grałem całkowicie sam podczas Nocy Muzeów. Jeżeli chodzi o dzisiejsze wydarzenia w muzeum, uważam, że jest to bardzo trafiony pomysł. Na każdym piętrze jest wystawa dotycząca innej kultury, dlatego muzyczne nawiązanie do każdej z nich jest ciekawą koncepcją. Zespoły, których koncerty odbywają się dzisiaj, świetnie dopełniają muzeum etnograficzne. Moim zdaniem bardzo udana impreza.  Gwidon Cybulski

John Enemuo, fot. Jacek Sielski

Nigeryjska muzyka ludu Igbo — John Enemuo

W Polsce od 2007 roku  prowadzi Afrykańskie Przedsięwzięcie Artystyczno-Edukacyjne Aka-Chukwu zajmujące się propagowaniem tradycyjnej kultury afrykańskiej poprzez warsztaty, pokazy i koncerty.

Dźwięki bębnów Johna Enemuo – nigeryjskiego muzyka –  przeniosły wszystkich w rodzinne strony artysty.  John zaprezentował nam tradycyjną muzykę swojego ludu  Igbo, gdzie bębny są jednym z głównych instrumentów nadających puls pieśniom. Muzyka w kulturze Igbo jest bardzo ważna. Ludzie śpiewają, grają o każdej porze dnia i nocy, podczas wesel, pogrzebów, maskarad. John gra od dziecka. Tradycja w jego rodzinie była i jest obecna cały czas. Muzyka jest jednym z głównych elementów codzienności. Od najmłodszych lat  brał udział w muzycznych ceremoniach i obrzędach.  Swoim talentem i muzycznymi zdolnościami dzieli się z innymi ludźmi, aby także i oni mogli całkowicie oddać się muzyce, która w sercach każdego jest swoistą inspiracją do działania. Dlatego też prowadzi warsztaty, na które przychodzi coraz więcej osób. Podczas występu muzyka spotkałyśmy wiele osób zafascynowanych jego grą. Niektórzy pytali artystę o możliwość uczestniczenia w warsztatach. Bajeczne brzmienie bębnów z całą pewnością pozostało w sercu tych, którzy mieli okazję je usłyszeć. Żona Johna jest etnografem i pochodzi z Polski. Podzieliła się z nami swoimi spostrzeżeniami dotyczącymi muzeum.

Pomysł połączenia koncertów z wystawami jest piękny. Bardzo mi się podoba. Brakuje mi jednak możliwości używania tego, co jest. Jeżeli są to instrumenty, chciałabym, żeby można było pograć. Jeżeli jakieś tradycyjne stroje, żeby można było przymierzyć. Zobaczyć, jak coś się robi, a także zrobić coś samemu. Mieć żywy kontakt z tym, co jest przedstawione na wystawach. Móc się niejako zidentyfikować w większy sposób z kulturą i tradycją. Katarzyna Enemuo

Kapela de Latourów z Milanówka, fot. Krystyna Wodecka

Kapela de Latourów z Milanówka

Katarzyna, Daniel, Franek de Latour

Kapela gra od 1998 roku. W 1999 roku Katarzyna i Daniel de Latour zdobyli wyróżnienie na Festiwalu Nowa Tradycja i od tego czasu ciągle muzykują na potańcówkach, koncertach, warsztatach i imprezach szkolnych.

Gramy utwory bezpośrednio wzięte ze wsi (polki, mazurki, oberki, kujawiaki). Autentyczne melodie, nie przetwarzane, takie jakie są w oryginale. Dużo podróżowaliśmy po wsiach i miasteczkach, ucząc się tam od ludzi różnych ciekawych melodii. Zarówno ja jak i mąż od dziecka mieliśmy kontakt z muzyką. I tak już zostało. Muzyka nas połączyła i jest cały czas obecna w naszym życiu. Od samego początku muzykowaliśmy razem.  Szczęściem jest dla nas, że nasz syn Franek się do nas przyłączył i jest tym zainteresowany. Materiały i utwory zbieramy od ludzi mieszkających na wsi. Mąż jest plastykiem, ja natomiast muzykiem klasycznym.  Wykonywanie muzyki ludowej jest naszym hobby. Robimy to z zamiłowania i z prawdziwą przyjemnością. Tradycja towarzyszy nam w życiu codziennym. Wyrażamy ją między innymi przez muzykę, którą poznajemy przez ludzi i jesteśmy im za to bardzo wdzięczni. W muzeum bardzo nam się podoba. Ciekawe wydaje mi się połączenie wystaw z koncertami. Katarzyna de Latour

Dikanda, fot. Krystyna Wodecka

Dikanda — Energetyczna podróż po muzyce świata

Ania Witczak — śpiew, akordeon, Kasia Dziubak — skrzypce, śpiew, Daniel Kaczmarczyk – bębny, Piotr Rejdak – gitara, Grzegorz Kolbrecki – kontrabas.

Grupa, której koncert odbył się podczas tegorocznej Nocy Muzeów w Państwowym Muzeum Etnograficznym, powstała w 1997 roku. Nazwa zespołu w jednym z afrykańskich dialektów oznacza rodzinę. Członkowie grupy żyją i koncertują jak rodzina, a miłość do tradycji inspirowana kulturą orientu oraz folklorem bałkańskim (macedońskim i cygańskim)  pozwoliły im stworzyć niezwykle oryginalne brzmienie i własny, niepowtarzalny styl. Zaraz po koncercie miałyśmy okazję porozmawiać z Anią Witczak – wokalistką zespołu. Był to pierwszy występ grupy podczas Nocy Muzeów. Ani podobał się pomysł połączenia wystaw muzealnych z muzyką i koncertami.

Bardzo fajni ludzi, pozytywna energia. Cieszy nas, że ludzie odbierają naszą muzykę w piękny sposób, że wzrusza ich ona tak samo jak nas. Muzyka jest dla nas drogą, którą podążamy przez całe życie. Trudno jest oderwać koncertowanie od życia codziennego. Codzienność przeplata się z pracą. Mnie samej pieśń towarzyszy wszędzie, nawet w najgorszych chwilach śpiewam, słucham. Muzyka jest ze mną, odkąd pamiętam. Mam dużą wrażliwość na dźwięk. Cieszy mnie to i staram się dzielić z innymi darem, jakim jest śpiewanie, a który jest całym moim życiem. Myślę, że każdy z Dikandy ma podobne odczucia. Muzyka jest dla nas bardzo ważna i staramy się przekazać ludziom jak najwięcej pozytywnej energii płynącej z naszych koncertów.  Ania Witczak

Dacha-Bracha, fot. Krystyna Wodecka

Dacha-Bracha — Etno-chaos z Ukrainy

Nina Horenecka, Iryna Kowalenko, Ołersandra Harbuzowa, Ołena Cybulska (wszystkie należące do grupy folkowej Krałyci, kier. art. Iwan Synielnikow), a także Marko Hałanewycz.

Świat powstał z Chaosu, muzyka zrodziła się z duszy ludu. Etno i chaos dały początek muzyce, którą wykonuje zespół z Ukrainy. Słowa tworzące nazwę zespołu pochodzą z języka staroukraińskiego i dosłownie oznaczają dawać i brać. Instrumenty, na jakich grają artyści to indyjskie tabla, gong buddyjski, wiolonczela, marakasy, rosyjskie treszczotki. Koncert zgromadził liczną publiczność, która doskonale bawiła się w rytm ukraińskiej muzyki folkowej.

Kino nieme ma głos!

Pokaz filmów etnograficznych oraz Kino nocne „Tradycja-nowoczesność – niebezpieczne związki”

Nie zabrakło także czegoś dla miłośników starego kina. W muzeum można było obejrzeć archiwalne filmy etnograficzne, które przeniosły nas w świat ludowych rzemiosł oraz obrzędów zarejestrowanych bez użycia dźwięku, zatrzymanych jedynie w formie obrazu filmowego. Archiwalnym

Zakochani na tle baobabu, fot. Jacek Sielski

filmom towarzyszyła współczesna muzyka folkowa dopełniająca obrazy. Natomiast po północy, kiedy koncerty dobiegły końca, w sali kinowej rozpoczął się nocny seans filmów o różnej tematyce nawiązującej do kultur z różnych stron świata.

Legendy z trupomarketu

Michał Malinowski (opowieść), Maria Pomianowska (muzyka)

Odraza, wstręt, ohyda – te oraz inne odczucia towarzyszyły podczas spotkania z Michałem Malinowskim i Marią Pomianowską, którzy w fascynujący sposób przedstawili legendy grozy w sali znajdującej się nieopodal wystawy „Wampiry, strzygi i spółka”. Cała opowieść opierała się na tradycyjnych podaniach ludowych o zmorach, strzygach, wampirach i innych makabrycznych postaciach z całego świata. Michał Malinowski swoją opowieścią w unikalny sposób przeniósł słuchaczy na tereny dawnego cmentarzyska niedaleko miasta, gdzie miał pojawić się nowy Supermarket. Godzina strachu i przerażenia, a wszystko oprawione muzyką w wykonaniu Marii Pomianowskiej! Artyści w ciekawy sposób połączyli opowieść grozy z muzyką, która potęgowała atmosferę strachu.

Wizualizacje podczas koncertu Dacha-Brachy, fot. Jacek Sielski

Wizualizacje: CineMaNual

Specjalne projekcje aktywne autorstwa Krzysztofa Owczarka

W muzeum można było między innymi zobaczyć powstające na żywo wizualizacje analogowe w postaci animacji slajdów autorstwa Krzysztofa  Owczarka. Obrazy widoczne na ekranie przeniosły widzów w inne, abstrakcyjne światy — światy liczb, magicznych symboli, liter, rysunków i wzorów. Wszystko to idealnie zsynchronizowane z muzyką tworzyło niepowtarzalny i magiczny klimat oraz skłaniało do refleksji nad samą muzyką i jej miejscem w życiu każdego człowieka.

Feszyn na ludowo, fot. Krystyna Wodecka

Feszyn i Wizaż na ludowo

Pokaz mody inspirowany folklorem

Jedną z głównych atrakcji wieczoru z całą pewnością był pokaz mody inspirowany motywami ludowymi. Niesamowitą kolekcję kolorowych strojów oraz charakteryzację specjalnie dla nas przygotowali studenci Wydziału Charakteryzacji Aktywnego Studium Plastycznego Technik Teatralno-Filmowych i Wyższej Szkoły Artystycznej. Był to pierwszy udział młodych artystów w folklorystycznym pokazie mody. „Do wzięcia udziału w pokazie skłoniła mnie przede wszystkim ciekawość, możliwość tworzenia, a także chęć nowych wyzwań” – wyznała nam jedna z modelek – „Moja sukienka wykonana została z papieru i koronki. To zdumiewające, że z tak prostych rzeczy można stworzyć dzieło sztuki”. Dziewczyna miała racje, jej oryginalnego stroju pragnął dotknąć każdy, a stojący nieopodal pan podzielił się z nami swoją refleksją: „Przedstawiona tutaj moda, która nawiązuje do tradycji ludowej,  jest odpowiednia do potrzeb ludzi w czasie kryzysu, ponieważ można tworzyć fajne rzeczy z każdego rodzaju materiału niewielkim kosztem”. Zdumione trafnością jego słów postanowiłyśmy porozmawiać na ten temat z jedną z projektantek.

Feszyn na ludowo, fot. Krystyna Wodecka

Inspiracją dla mnie stały się koronki i koraliki oraz tradycyjne ludowe stroje noszone przez kobiety. Materiałami przeze mnie użytymi był papier, tkaniny oraz koronki. Podczas tworzenia kreacji miałam pełną dowolność we wszystkim. Jestem zadowolona z efektów mojej pracy.  Połączenie ludowych motywów ze współczesnymi krojami pozwoliło uzyskać prawdziwie artystyczne, pełne uroku kreacje prezentowane przez całą noc.

Swoje wariacje na temat ludowości przedstawiły także młode adeptki sztuki charakteryzacji. Artystki jednogłośnie stwierdziły, że jest to dla nich nowe wyzwanie, a także świetna okazja, by nabrać niezbędnego w tej branży doświadczenia. Jedna zdradziła nam również, że profesjonalna charakteryzacja jednej osoby trwa ok. trzech godzin. Nie wystraszyło to chętnych do pomalowania twarzy dziewcząt, które chcąc poczuć się jak prawdziwe modelki, ustawiały się w kolejkę i cierpliwie czekały aż ich policzki pokryją kolorowe wzory.

Wycinankarka Wiesława Bogdańska, fot. Krystyna Wodecka

Cięta tradycja

Sztuka wycinania w wykonaniu Wiesławy Bogdańskiej

Nie mniej pracochłonna okazała się sztuka wycinania w wykonaniu twórczyni ludowej Wiesławy Bogdańskiej. O swojej pasji powiedziała: „Pochodzę z rodziny o ludowych tradycjach. Wzory wycinanek wymyślam sama, pomysły na nie czerpię z głowy oraz z przyrody (np. igiełki drzew, kwiaty, ptaki)” . Historia tworzenia wycinanek sięga dawien dawna, kiedy to wycinanki pełniły rolę elementów zdobniczych i dekoracyjnych. Tradycyjnie wzory na papierze wycinano nożycami do strzyżenia owiec i za pomocą kleju połączonego z mąką przylepiano do ściany. Obecnie wycinanki są oprawiane i traktowane jako innego rodzaju dekoracja. Zrobienie małej wycinanki, „miniaturki” zabiera pani Wiesławie ok. 15 minut, natomiast dużej -  1,5 godziny.

Etnomassmix – kolektywizm twórczy w wielowątkowej symbolice

Grupa massmix live

Etnomassmix, fot. Jacek Sielski

Sporym zainteresowaniem cieszył się interaktywny projekt grupy Massmix, powstały z okazji wernisażu wystawy „Etnogadżet. Pamiątka z muzeum”. Wycięte z taśmy samoprzylepnej etnoelementy pomysłodawcy przykleili do ścian, rozpoczynając w ten sposób podstawę dla swojego projektu. Podczas Nocy Muzeów zwiedzający mieli okazję wcielić się w rolę kontynuatorów dzieła i do naklejonych na ścianie geometrycznych wzorów dodawali własne fragmenty etno vlepek.

Zapraszamy do obejrzenia galerii zdjęć  »>

Grupa Massmix liczy 9 osób, całkowicie nie związanych z żadną szkołą artystyczną. Wszystkiego co potrafią, nauczyli się sami. Nazwa ich grupy oznacza mix dla mas lub masowy mix. Jest to grupa streetart’owa, zajmująca się projektowaniem elementów, które następnie naklejane są przez ludzi w formie vlepek. Sztuką ulicy interesują się od 6 lat, w tworzenie swoich projektów chcą angażować przypadkowych ludzi do wspólnej pracy, która jest ich pasją i pewną formą oderwania się od codzienności. Ich głowy są pełne nowych pomysłów – najnowszym z nich jest idea stworzenia ruchomych rzeźb 3D stworzonych np. ze styropianu. Jak zapewniał nas jeden z twórców, lubią eksperymentować ze swoją twórczością i dawać początek nowym, oryginalnym projektom.

Recykling tradycji, fot. Jacek Sielski

Recykling tradycji

Akcja z praniem w tle

Ciekawym pomysłem i dobrą zabawą dla odwiedzających muzeum etnograficzne był happening z praniem w tle, który w oryginalny sposób pozwolił na odświeżenie tradycji, będącej dla każdego czymś zupełnie innym. Uczestnicy  musieli między innymi pisemnie odpowiedzieć na pytanie, czym dla nich jest tradycja. Kartki z odpowiedziami  zawieszali za pomocą klamerek na specjalnie w tym celu rozwieszonych sznurach.  Będąca dekoracją zabytkowa pralka „Frania” odzwierciedlała istotę tego projektu, ponieważ dzięki niej uczestnicy mogli poczuć się jak w pralni. Autorzy pomysłu w oryginalny sposób zachęcili ludzi do współtworzenia ekspozycji. To kolejny przykład interaktywnej zabawy podczas Nocy Muzeów, dzięki której każdy miał szansę pozostawić po sobie ślad w postaci wyrażenia swojej myśli, zapisując ją na kartce. Cała zabawa skłaniała ludzi do refleksji nad istotą tradycji w życiu codziennym każdego z nich. Jedną z wielu osób, z którymi miałyśmy okazję porozmawiać, była Pani Aleksandra z córkami Natalią i Agatą.

Recykling tradycji, fot. Jacek Sielski

Bardzo im się podobało. Świetny pomysł, ponieważ uwalnia myśli, a także umożliwia chwilowe zatrzymanie się i zastanowienie się nad istotą rodzimych tradycji, o których nie myślimy na co dzień. Jest to także ciekawy sposób pokazania naszym dzieciom elementów przeszłości, których nie widziały.

„Akcja z praniem w tle” cieszyła się dużym zainteresowaniem gości muzeum, którym tradycja nie jest obojętna. „Chcę napełnić tradycję głosem mojego serca, sięgając do własnych korzeni. Uważam, że nasze własne zwyczaje mogą stać się tradycją. Dlatego bardzo podoba mi się pomysł świadomego łączenia tradycji ze współczesnością” — wyznała jedna z uczestniczek.

Stoisko z płytami

Zainteresowani mogli zapoznać się z ofertą sklepu muzycznego, na którego stoisku prezentowana była folkowa muzyka z różnych stron świata. Największym zainteresowaniem cieszyły się oczywiście płyty zespołów występujących podczas Nocy Muzeów tj. Dikandy i Dacha-Brachy.

Opinie

Konserwatorka Joanna Krasuska ze św. Mikołajem, fot. Krystyna Wodecka

Miałyśmy okazję porozmawiać z wieloma osobami, które w tę noc zawitały do naszego muzeum. Wiele z nich zjawiło się tutaj po raz kolejny. Przyciągnęła ich tutaj ciekawość oraz liczne atrakcje. Noc Muzeów była również doskonałą okazją na spotkanie przyjaciół.  Większość osób dowiedziała się o programie muzeum etnograficznego z Internetu, z ulotek bądź od znajomych. Odwiedzającym spodobał się pomysł interaktywnej zabawy (Etnomassmix, recykling tradycji), w której mogli wziąć udział i wyrazić siebie. Ludzie byli zadowoleni, że mogą pozostawić po sobie jakąś pamiątkę w muzeum. Zdecydowana większość osób chętnie angażowała się w przygotowane dla nich projekty. Wszystkim podobała się różnorodność atrakcji przygotowanych na Noc Muzeów. Dla większości osób ciekawym wydał się pomysł łączenia wystaw z oprawą muzyczną w wykonaniu artystów (John Enemuo, Gwidon Cybulski, Kapela de Latourów z Milanówka), dużo osób zainteresowanych było wycinankami pani Wiesławy Bogdańskiej. Największym zainteresowaniem cieszyła się wystawa „Wampiry, strzygi i spółka”, która dla większości odwiedzających pełniła rolę edukacyjną, dzięki której można było poznać rumuńskie legendy i wierzenia na temat śmierci oraz zapoznać się z tradycyjnym rumuńskim obrzędem pochówku.

Już po wszystkim! Pracownicy i wolontariusze około 3 nad ranem, fot. Krystyna Wodecka

Pracownicy i wolontariusze muzeum starali się by wszystko przebiegało sprawnie oraz bezproblemowo. Szczególnie pomocny okazał się udzielający ludziom niezbędnych informacji wolontariusz Franciszek. Wskazywał drogę, odpowiadał na pytania dotyczące programu.

Najczęściej ludzie pytają mnie gdzie znajduje się dana wystawa, bądź koncert. Dużo osób pyta także o wampiry. Staram się wszystkim pomagać i udzielać informacji w jak najlepszy sposób.

Tegoroczną Noc Muzeów uważamy za bardzo udaną i mamy nadzieję, że inni bawili się równie dobrze jak my.

Anna Składanowska, Małgorzata Wróbel

Autorki są wolontariuszkami w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie. Podczas Nocy Muzeów 2009 pełniły rolę muzealnych dziennikarek.