g. 17.00 –18.30 warsztat dla dzieci „Latawce japońskie” oraz prezentacja na temat majowego Święta Chłopców (oficjalny Dzień Dziecka w Japonii, przypadający w okolicach Nocy Muzeów)

(obowiązują zapisy od 7 maja –  edukacjadzieci@ethnomuseum.pl, Tel. 22 827 76 41 do 46 wew. 218). Uczestnicy warsztatów będą mogli skonstruować zabawkę aerodynamiczną.

1. g. 19.00 wystawa „Zwykłe-Niezwykłe”. Opowiadająca o budowaniu kolekcji muzealnych wystawa zostanie na nowo zaprezentowana w PME
2. g. 19.00 – 19.30 koncert akordeonisty Volodymyra Gajdychuka na otwarcie Nocy Muzeów w PME – hol na parterze

Kieratówka:

g. 19.00 – 01.00 Nowo powstające Muzeum Jazzu (gościnnie) przedstawia filmy jazzowe Andrzeja Wasylewskiego o przenikaniu muzyki ludowej do jazzu. W programie:

19.00 – 19.30 „Czas jazzu – Willis Conover” — pokaz filmu

19. 30 – 19.45 Spotkanie z twórcami filmu| reżyserem Andrzejem Wasylewskim i autorem zdjęć Ryszardem Jaworskim.

19.45 – 20. 15 „Tu się zaczęło – Nowy Orlean” — pokaz filmu

20.15 – 21.30 – samodzielne zwiedzanie ekspozycji, + standardy jazzowe LIVE ! (w wykonaniu zespołu Jazz »n Nova)

21.30 – 21.45 Trąbka,barwy instrumentu. Demonstruje Marc Shepperd.

21.45 – 23.00 — samodzielne zwiedzanie ekspozycji + standardy jazzowe LIVE (w wykonaniu Jerzego Antoszkiewicza)

23.00 – 23. 15 Trąbka,barwy instrumentu. Demonstruje Marc Shepperd.

23.15 – samodzielne zwiedzanie ekspozycji

0.00 – 0.30  „Czas jazzu – Willis Conover” — pokaz filmu

0.30 – 1.00 „Tu się zaczęło – Nowy Orlean” — pokaz filmu

Przed Muzeum, cała noc: kiermasz rękodzieła pt. „Budujemy nowy dom”

ZAPRASZAMY!

Fragment wywiadu:

Jak to się tkało kiedyś?

Były krosna takie drewniane, było dużo z tym wszystkim zachodu, bo trzeba było składać i rozkładać, składane i rozkładane były te krosna. I nicielnice takie tam… …. I te nici do tych nicielnic i potem tkało się. „Bełdo” nazywało się, co tak przyklepywało się te płótno w krosnach. I jak osnowa była z bawełny już zrobiona, to wełną przetykało się … A obrusy to lniane robiło się. Lnem przetykało się. (…) Płótna rozścielało się na łące i (…) słońce bieliło. Do wody, namaczało się i znowu rozciągało się i tak kilka razy dziennie, jak słońce już było, to znaczy w czerwcu gdzieś tak. A te kolorowe, które jasne to prało się, tylko tak ostrożnie, żeby te kolory… Różnie bywało z tymi kolorami. Jedne puszczały, drugie nie. (…)

Maja Margasińska „Symbolika kobiecości w kulturze Mapuche”. Czyta Michał Maciejewski

Kultrun, bęben Machi. Anna Rywczyńska. czyta Michał Maciejewski

Wykład wirtualny towarzyszący wystawie „Mapuche: Ziarno Chile”, goszczącej jeszcze kilka dni w naszym Muzeum. Zapraszamy do słuchania :)

Rola Machi

Chcecie wsłuchać się w rytmy nocy? A może sami chcielibyście nadać nocy rytm? Zapraszamy do Państwowego Muzeum Etnograficznego na NOC MUZEÓW 2011.

RITMOS DE LA NOCHE — 14 DE MAYO

14 maja — indiańska noc w PME

Program:

Godz. 18.00 – 19.30 Warsztaty dla dzieci — OZDOBY W STYLU INDIAN MAPUCHE Miejsce: pracownia II. piętro; Zapisy: 22 827 76 41 wew. 218 lub mailem: edukacjadzieci@ethnomuseum.pl Liczba miejsc ograniczona!

Godz.19.00 – 01.00KIERMASZ INDIAŃSKI przed wejściem do Muzeum (na chodniku przy ul. Kredytowej — między ul. Mazowiecką a wejściem do PME) sprzedaż wyrobów kulinarnych, rękodzieła, ceramiki, biżuterii z Ameryki Południowej oraz wina Lautaro z Chile

Godz. 19.00 – 01.00 Iluminacja budynku PME — firma Pro4Media

Godz. 19.00 – 01.00 (z przerwami)Poprzeszkadzaj w Noc Muzeów — bębniarski jam session w sali kinowej prowadzony przez Honoratę Kożuchowską

Godz. 19.20 / 19.40 / 20.00 i co kolejnych 20 minut, aż do godz. 22.00 wykłady wirtualne czytane przez aktora Teatru Polskiego w Warszawie, Michała Maciejewskiego (nagrane i puszczane z głośników, na sali wystawowej„Mapuche:Ziarno Chile”, parter). Wszyscy zwiedzający wystawę będą mieli okazję dowiedzieć się czegoś więcej na temat kultury i społeczności Indian Mapuche

Tematy wykładów: Anna Rywczyńska „Rola Machi”; Anna Rywczyńska „Kultrun — bęben Machi”; Maja Margasińska „Symbolika kobiecości w kulturze Mapuche” 

Godz. 19.30–20.00 Taniec butoh. Spektakl Rui Ishikary ilustrowany muzyką w wykonaniu zespołu Flute O’Clock.

Butoh to pochodząca z Japonii awangardowa forma teatru, nazywana często „tańcem ciemności”. Odwołując się do starych wierzeń i estetyki brzydoty, dzięki swobodzie jaką daje artyście staje się medytacją, sposobem na osiągnięcie jedności ciała i umysłu. Nie ma w nim mowy o technice – tancerz wsłuchuje się w stłumione impulsy ciała  i daje się im ponieść. Artystą, którego podczas Nocy Muzeów będziemy mogli obserwować jest, pochodzący z Kioto, Rui Ishihara. Tancerz i choreograf, tańczył między innymi we Włoszech, Serbii, Irlandii i Francji. Od 2009 roku na stałe mieszka w Warszawie, gdzie kontynuuje swoje badania nad tańcem oraz współpracuje z duetem Sol et Luna i innymi, eksperymentującymi artystami. Akompaniować mu będzie duet fletowy Karoliny Balińskiej i Ewy  Liebchen – Flute O’Clock. Zespół powstał w 2002 roku w Bydgoszczy i od tamtego czasu stał się  już wielokrotnym laureatem międzynarodowych konkursów. W repertuarze posiada utwory o szerokiej rozpiętości czasowej – od baroku po współczesność. 2010 rok upłyną Paniom pod szyldem wydania pierwszej, autorskiej płyty.

Godz. 19.00–21.00 ETHNO CHILL-OUT-otwarcie lokalu w podziemiach PME, specjalnie z okazji Nocy Muzeów; CHILE-CHILL-OUT z muzyką i słowem (VJ-prezentacja z wierszami Elikury Chihuailafa, fragmentami „La Araucana’y” i „Araukanii i jej mieszkańców”, w połączeniu ze zdjęciami i muzyką)

Godz. 21.00–22.00 Opowiadacze ze Studni O będą opowiadać historie na podstawie poematu „La Araucana”. ETHNO CHILL-OUT

Stowarzyszenie Grupa Studnia O. działa od 1997 roku u jest pierwszym takim stowarzyszeniem opowiadaczy w Polsce. Jak sami o sobie mówią :

Źródłem naszych opowieści jest bogata i różnorodna tradycja literatury ustnej: bajki i baśnie, mity i eposy z różnych kultur a także historie autorskie. Nasza działalność nie jest jednak próbą rekonstrukcji dawnych praktyk opowiadania czy wiernym odtwarzaniem tradycyjnych narracji. Sztukę opowiadania traktujemy jako indywidualną twórczość artystyczną, inspirowaną tradycją, lecz wpisującą się w kontekst współczesności.

Godz. 22.00–23.00 Opowieść o Yumie Sumac ilustrowana filmem / klipami. ETHNO CHILL-OUT

Yuma Sumac (właśc. Zoila Augusta Emperatriz Chávarri del Castillo, ur. 13 września 1922, zm. 1 listopada 2008) – amerykańska piosenkarka i aktorka peruwiańskiego pochodzenia, nazywana Słowikiem Andów. Była obdarzona 5-oktawową skalą głosu, dzięki czemu stała się międzynarodową gwiazdą muzyki egzotycznej.

Godz. 23.00–01.00 „Araukania” — czytanie performatywne książki Ignacego Domeyki „Araukania i jej mieszkańcy”, reż. Joanna Grabowiecka, czytają aktorzy: Sylwia Najah z Teatru Żydowskiego, tancerka tango i wokalistka, oraz Wojciech Żołądkowicz z Teatru Współczesnego; ilustracja muzyczna: Gruppo Andino. ETHNO CHILL-OUT

Joanna Grabowiecka /1977/ – absolwentka Wydziału Reżyserii Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza w Warszawie. Absolwentka Arts du spectacle na Université Paris VIII (2005) oraz teatrologii na Uniwersytecie Jagiellońskim (2005). Ukończyła roczne studium projektowania scenografii i dekoracji teatralnej pod kierunkiem Daniela Louradour (l’A.D.A.C., Paryż, 2002/2003).W r. 2004 odbyła staże w paryskim Théâtre de la Ville oraz w Comédie Française. W l. 2006–2008 uczestniczyła  — jako pierwsza polska stażystka — w międzynardowych warsztatach dramaturgicznych Université d’été européenne – la mousson d’été (Pont-à-Mousson, Francja). Od 2009 roku należy do zespołu Teatro Accion International Group. Jej spektakle były prezentowane na festiwalach w Polsce, we Francji, w Niemczech oraz w Serbii.

Godz. 20.00–01.00na wydzielonej części ekspozycji „Rzemiosło” (II piętro) ludowy warsztat lutniczy i ludowe granie Pawła Steczkowskiego i Stacha Wyżykowskiego

Stach Wyżykowski to charyzmatyczny osiemdziesięciolatek z Haczowa (woj. podkarpackie), który mimo swego wieku, bez kompleksów prezentuje światu na Youtubie swe muzyczne umiejętności. Instrumentarium „Lirnika”, jak jest nazywany, stanowi własnoręcznie zrobiona lira korbowa i skrzypcolaska o zaskakującym brzmieniu. W tę wyjątkową noc połączy on siły we wspólnym ludowym graniu z Pawłem Steczkowskim, basistą, aranżerem i liderem zespołu „Mimofoni”, pochodzącym ze znanej ze swych muzycznych talentów rodziny. Kojarzony  z artystami takiego kalibru  Stanisław Sojka, Robert Janowski czy Grzegorz Turnau, jest on również dyrektorem warsztatów muzycznych obejmujących naukę pieśni ukraińskich.

Godz. 20.30–21.00; 22.00–22.30; 24.00–00.30na wydzielonej części ekspozycji „Australia i Oceania” performance duetu Balanda Didjeridoo Duo

Didjeridoo to dęty instrument Aborygenów, przypominający kształtem drewnianą rurę, oryginalnie wyrabiany z pnia eukaliptusa.  Jego nazwa  pochodzi od irlandzkiego sformułowania „dudaire dubh” co oznacza ni mniej ni więcej jak „czarny trębacz”. Balanda Didjeridoo Duo jako jeden z pierwszych polskich duetów zaczął wykorzystywać  jego możliwości i zaistniał na polskiej scenie muzycznej. Rafał „Ruffus” Libner i Łukasz „Luka” Hołuj rozpoczęli współpracę w 1998 roku pod szyldem „Nell’Ambiente” i sami, zafascynowani egzotyczną kulturą, zrobili swoje pierwsze instrumenty. W 2004 przemianowali się na „Balandę”, która w języku australijskich Yulungu oznacza białego człowieka. Jako zespół współpracowali m.in. ze Staromiejskim Domem Kultury i Radiostacją oraz występowali na takich imprezach jak „Bachanalia”, „Naturalna Praga” czy „Sąsiedzi sąsiadom”. W swojej twórczości pragną stworzyć nową przestrzeń między współczesną muzyką miejską a archaiczną o charakterze etnicznym.

Godz. 22.00–01.00na wydzielonej części wystawy „Mapuche: ziarno Chile” instrumentarium andyjskie — budowa i muzykowanie na wykonanych w trakcie Nocy Muzeów instrumentach. Mini warsztat stylizowany na „pracownię Indian Mapuche” poprowadzą członkowie zespołu Gruppo Andino

Zespól składa się z członków dawnej, znanej w całej Polsce formacji Varsovia Manta, którzy ponad 20 lat temu zafascynowani egzotycznym brzmieniem andyjskich instrumentów i zauroczeni wyjątkową magią tej muzyki postanowili utworzyć zespół, który w Polsce promowałby andyjską kulturę muzyczną w najczystszej jej postaci. Ich formuła brzmi bardzo prosto: dzielić się radością i wszystkimi emocjami, jakie towarzyszą tej wyjątkowej na skale światową muzyce. Zespół wykonuje również muzykę ludową z innych stron świata, ale w każdym utworze pozostaje pewna nutka ducha muzyki z którą zaczął swoją przygodę. Ducha wysokich gór i niezmierzonych przestrzeni Andów.

Skład:
Bogdan Kupisiewicz — gitara śpiew
Mariusz Puchłowski — flety, instrumenty perkusyjne

Dodatkowo goście czekający na wejście do Muzeum będą mieć możliwość uczestnictwa w wyjątkowych zabawach zorganizowanych przez animatorów z kuglarzem Dobrym na czele.

 Wszyscy chętni, którzy wcześniej zarejestrują się pod adresem mailowym: edukacjadoroslych@ethnomuseum.pl, będą mogli wziąć udział w przygotowanej specjalnie na tę okazję interaktywnej grze dot. wystawy „Mapuche”.

MAPUCHE Ludzie Ziemi — INTERAKTYWNA GRA MUZEALNA

Niezwykła kultura Mapuche w wyjątkowej odsłonie tylko w czasie Nocy Muzeów.
Muzealna zabawa, dzięki której uczestnicy poznają porywającą kulturę Indian z Chile.
Mate, szamańskie bębny, machi, świat magii, wojny oraz niezwykłe rękodzieło.
To tylko niektóre z atrakcji, które czekają na uczestników w tę wyjątkową noc w Muzeum Etnograficznym.
Wyjatkowym miejscem przygotowanym specjalnie na tę okazję będzie pomieszczenie w podziemiach Muzeów (dawny pub Sherwood) ETNO CHILL-OUT. Będzie ono salą odpoczynku i odprężenia, w towarzystwie dźwięków muzyki i niezwykłych opowieści. Przygotowane wygodne poduchy, punktowe światło, etno-dekoracje a także ekran, na którym pokazywane będą nastrojowe prezentacje, stworzą niepowtarzalny, niespieszny klimat.  

Będzie można krążyć po następujących wystawach:
Mapuche: Ziarno Chile, Zwykłe – niezwykłe: fascynujące kolekcje, Podniebny lot: magiczna broń Azji, Afryka, Australia i Oceania, Rękodzieło i rzemiosło ludowe, Galeria polskiej sztuki ludowej, Ludowe obrzędy doroczne.

14 maja 2011 godz. 19–01

Wstęp wolny.

Informacje: Zespół Edukacji Dorosłych, tel. (022) 8277641 w. 261.

.….….….….….….….…

Sennik, fot. O. Mędrzejewska

„Wyśniło mi się, że czytałem o snach innych ludzi podczas Nocy Muzeów, aż chciałem przejść do innej sali i okazało się, że jestem tam, gdzie byłem! Nie mogę z niej wyjść ani się obudzić!” – głosi jeden z wpisów w  Dekoderze snów, jakby żywcem wyjęty z filmu Dzień świstaka. Jak dla nas – proroczy. Siedzimy, czytamy (a jak się naczytamy, to i śnimy) cudze sny pozostawione w holu II piętra podczas majowej Nocy Muzeów. Próbujemy je rozgryźć, zinterpretować, ułożyć z nich zbiorowy portret odwiedzających nas gości.  I tak od dobrych 2 miesięcy… a pod piórem ciągle nic. Bo jak rozumieć sen, w którym „żółw ściga się ze ślimakiem”, a „banan je goryla”? Możemy jedynie napisać: wybacz, Szanowny Czytelniku, wszelkie potencjalne nadinterpretacje, błędy i wypaczenia, logikę tekstu wziętą wprost ze snu i jak sen, czasem pełną sprzeczności. To, co przeczytasz poniżej, to tylko czysto subiektywna wariacja o gościach pewnej muzealnej nocy i o tym, co im „zdarzyć się mogło, ale zdarzyć się (nie) musiało”.
Zatem…

Sennik, fot. O. Mędrzejewska

Śmiałkowie, zwiedzający muzeum nocą, boją się niewielu rzeczy. Nie przeraża ich ani ścigająca „ulicami Warszawy czarna pantera”, ani wielka ośmiornica: „było strasznie, ale i trochę fajnie” — przyznają. Może najbardziej obawiają się utraty równowagi, kontroli nad własnym życiem, niepowodzenia czy niegotowości do podjęcia pewnych wyzwań. Stąd powracające w koszmarach wizje upadków z różnych wysokości, od dużych i strasznych („przyjaciel wypchnął mnie z samolotu”) po nieco mniejsze („z krawężnika”) i mniej spektakularne („w środku nocy spadłam z wielkiego dziecięcego krzesełka”). Może, jako osoby aktywne, gotowe „przez szafę przejść do Ameryki Południowej po pomidory dla przyjaciół”, trochę boją się stagnacji i pozostawania w miejscu, gdy świat pędzi do przodu: „próbuję biec dalej, ale nie mogę, bo nogi grzęzną mi w piasku i stają się coraz cięższe. A ja się zapadam, zapadam… i uciekają mi ci, których chcę dogonić”. Może obawiają się powrotu do przeszłości i poczucia straconego czasu: „piszę maturę z polskiego. (…) w trakcie okazuje się, że na tym samym arkuszu muszę zaliczyć też biologię. (…) wolno mi idzie, a tablice, z których korzystam, są wielkie, ciężkie i nie dają się otworzyć. Zostaje mi 5 minut. Zaczynam sprawdzać pracę i w każdym zdaniu jest błąd ortograficzny. Wracając do domu odkrywam, że arkusz trzymam w ręce, bo zapomniałam go oddać! Aaaaaa!!!!”. Nawet jednak i wtedy nie opuszcza ich poczucie humoru, nakazując niszczenie śmiechem sennych upiorów. We snach sięgają zatem po tajną broń: łyżkę, kompromitujące przeciwnika fotki na Naszej Klasie, szczerą rozmowę nad kostką masła, czy niedźwiedzia, który w odpowiednim momencie ugryzie złoczyńcę w nogę.
Jako stałych bywalców muzeów, niewiele rzeczy ich dziwi. Są kreatywni („nie rozumiem snu, w którym nic nie przychodzi mi do głowy”), lekko egocentryczni („nie rozumiem snu, w którym mnie nie ma”), tolerancyjni („nie rozumiem snu w którym, wszystko jest czarno-białe”). Optymiści z różowymi okularami na nosie, wszędzie szukają szczęśliwych zakończeń: „nie rozumiem snu, w którym nie ma happy endu!” – deklarują na muzealnych ścianach.

Sennik, fot. O. Mędrzejewska

Bywają pragmatyczni i bardzo konkretni. Najlepiej śni im się z pełnym brzuchem: „gdy najem się przed snem”, jak głosi jedno z dokończonych zdań Dekodera snów. W ciepłym domu, dużym łóżku, z jedną nogą na kołdrze, a drugą pod, gdy zasypiają zmęczeni, na brzuchu, po kolejnym pracowitym dniu. Czasem romantyczni, ale tylko, gdy zasypiają u boku ukochanej osoby i to po spełnieniu odpowiednich warunków. Kiedy „mój mężczyzna nie chrapie, nie ściąga kołdry i nie puszcza bąków”, „pod niebem pełnym gwiazd” lub gdy „spadające krople deszczu uderzają o dach i słychać ich uspokajający szum”. Bywają przekorni, zmagając się ze snem i rzeczywistością: „najlepiej śni mi się, gdy trzeba już wstać, gdy dzwoni budzik, gdy zegar pokazuje 5.30, a o 6.00 muszę wstać”. Nie poddają się jednak presji czasu i naporom codzienności, śnią dalej w najlepsze o tym, że „będąc w starym domu, dotykając instrumentów, stajesz się częścią orkiestry”, „jutro było wczoraj”, świat staje na opak: „pies jest kotem, a kot kokosem”. Jeśli już mają wstać rano, to jako towarzyskie bestie najchętniej budziliby się ze świadomością, że „czeka mnie fantastyczny dzień spędzony ze wspaniałymi ludźmi”.
Zakładamy, że mają artystyczne dusze, bo przecież złodzieje z ich snów, zamiast portfela i dokumentów, wybierają to, co najcenniejsze: „ołówki, flamastry i cienkopisy”. Przedmioty obowiązkowe w kieszeni każdego artysty plastyka. W snach marzą o karierze: sportowej („zostałem kapitanem drużyny siatkarskiej”), muzycznej („wyśniło mi się, że umiem śpiewać”) lub biznesowej – próbują zbić fortunę w tradycyjnych zawodach, jak rybołówstwo, nie zrażając się, że przecież „kurna! krewetki w Wiśle nie biorą”. Lubią być panami sytuacji, wiedzą czego chcą, choćby to miał być tylko rosół: „kazałam dwóm kurom wziąć garnki, nastawić wodę, oskubać się i wskoczyć do wody – bez gadania!!!”. A chcą też kontrolować sytuację: „najlepiej śni mi się, gdy świadomie wracam do przerwanego snu”, „nie rozumiem snu, w którym żona mówi: teraz moja kolej!”.

Sennik, fot. O. Mędrzejewska

Znają się na (pop)kulturze, która systematycznie wkrada się w najgłębsze zakamarki ich snów albo pod postacią wręczającego naszyjnik aktora Roberta Pattisona, albo pisarza Naila Gaigmana, z którym można na targach książki wypić pyszną kawę (szczęściarze!). Ktoś na fali filmów o wampirach, od Draculi z Belą Lugosi po Jestem legendą z Willem Smithem  – a może mając w pamięci naszą zeszłoroczną wystawę Wampiry, strzygi i spółka – śni: „jestem ostatnim człowiekiem na ziemi, a reszta ludzi to wampiry, które chcą mnie zabić”. Brr!!! Szczęśliwie ktoś inny budzi się z koszmaru, w którym „obejrzał(am) wszystkie odcinki Mody na sukces” (szczerze współczujemy!). Na pociechę dodamy, że nasi goście miewają też sny szczęśliwe, te o lataniu – ot, choćby na dziku!, niespodziewanych wakacjach („zamiast na wyjazd służbowy jechałem na Teneryfę”), powrocie do dzieciństwa i nieskrępowanej niczym wolności („byłam Gumisiem i biegałam z innymi po lesie”). Miewają też sny prorocze, jak ten: „spotykam w holu hotelowym Flea, który gra na basie riff i uczy mnie go. Ten sam riff pojawił się w piosence Don’t forget me kilka miesięcy później”, albo ten: „śnią mi się osoby, które nie powinny, a potem, na jawie, stają się bliższe…”. Mamy nadzieję, że podobnie wyśniły przyszłość właścicielki snów, w których: „moja siostra świetnie gra na saksofonie i zagrała świetny dyplom”, „zdałam egzamin na prawo jazdy. Egzamin mam za tydzień”.

Teraz, po przejrzeniu kilkuset stron Dekodera i kilku bezsennych nocach, możemy i my śmiało powtórzyć za jednym z muzealnych gości, że nie rozumiemy snów, w których… nic się nie śni. A Wy?

Jedna z Madonn przygotowanych przez studentów WSA ASPTTF, fot. E. Skokowska

- niepowodzenia w szkole.  To fragment sennika, podobno babilońskiego (cokolwiek to oznacza), który z tajemniczych względów zapadł mi niegdyś w pamięć.

W nocy z soboty na niedzielę 15/16 maja przed tak złym snem i związanym z nim losem  schroniło się w Muzeum Etnograficznym prawie 8 tysięcy ludzi. Powszechny lęk wygonił na ulice jeszcze więcej osób — unikały one  nieszczęścia zwiedzając różne muzea, galerie, warszawską Giełdę, Sejm, a nawet niektóre centra handlowe. Do powszechnie cenionych rozrywek należało stanie w ogromnej kolejce do niedawno otwartego Muzeum Fryderyka Chopina.

Jednak, jak już wspominałam, nasze Muzeum nie świeciło pustkami. Przechadzając się wśród zwiedzających, uzbrojona w aparat i dyktafon, poczyniłam kilka spostrzeżeń, którymi pragnęłabym się teraz z Wami podzielić.

Nocne muzykowanie

Gwoździem programu były oczywiście koncerty w sali kinowej. Grały kolejno: Village Kollektiv, Port Mone, Moulay Sherif. Wszystkie zespoły wypadły świetnie, dzieląc się z widownią ogromną dawką pozytywnej energii, która rzucała się w oczy, gdy patrzyłam na tłumy wychodzące z sali.

Entuzjaści muzyki mieli możliwość posłuchać także duetu na karimbach, a potem na didgeridoo (zespół Balanda).  Kapela Braci Dziobaków zagrała ballady i kołysanki, które — pomimo świetnego wykonania — nikogo nie skłoniły do snu. Taka to była niezwykła noc.  Wypytywani słuchacze z zachwytem opowiadali o egzotycznych i swojskich melodiach, niektórzy nawet od razu po koncercie wymykali się do domu, by na spokojnie ochłonąć po tylu muzycznych wrażeniach.

Karuzela z Madonnami

Inni jednak dalej brali udział w oferowanych atrakcjach: przeżywali silne emocje i entuzjastycznie wcielali się w role kangurów i strusi podczas opowiadania aborygeńskich opowieści przez Grupę Studnia O. Powodzeniem cieszyły się też projekcje niezwykłych filmów animowanych — niby po północy, niby na dobranoc, ale nie warto było nawet zmrużyć oka!

Niesamowite wrażenie robiły spacerujące po Galerii Polskiej Sztuki Ludowej Madonny. Niektóre przerażające, a wszystkie piękne.  Stroje, fryzury i makijaże dzielnych dziewcząt były dziełem studentów Wyższej Szkoły Artystycznej i Aktywnego Studium Plastycznego. Kunsztownie wykonane żywe rzeźby, były w  większości zainspirowane wizerunkami Matki Boskiej — nie tylko tymi z polskiej ikonografii ludowej, ale także tymi z przedstawień południowoamerykańskich.

Na pierwszy rzut oka budziły zachwyt lub lęk.  I to nie tylko u dzieci. Ja sama przeżyłam chwilę grozy, ujrzawszy Madonnę zainspirowaną, jak mi się zdaje, gotycką katedrą. Miała ona szatę ozdobioną — podobnie jak nimb — witrażami, na piersiach (jakby organami), a w pasie wisiało kadzidło. Całe ciało miała pomalowane na czarno, a na powiekach wymalowano jej… oczy o czarnych białkach. Kiedy zobaczyłam ją pierwszy raz, poczułam wręcz zabobonny strach i wcale nie dziwiłam się dzieciom, które chowały się za rodzicami.

Po drugim spojrzeniu zwiedzający pytali o możliwość zrobienia zdjęcia z którąś z modelek, po czym stawali obok niej z radosnym uśmiechem i czekali na pstryknięcie.

Trzeci rzut oka wywoływał współczucie. Starannie ubrane i umalowane dziewczyny męczyły się, stojąc na swoich postumentach (pomimo że często zamieniały się miejscami). Było ich 12, na sali jednocześnie bywały po 3, a w tym czasie reszta odpoczywała. Ustawione przez pracowników Muzeum wiatraki niewiele im pomagały, ponieważ w sali panował prawdziwy skwar — przypuszczam, że właśnie z powodu silnych emocji.

Madonny ze swojej strony także pragnęły ulżyć bezsennym zwiedzającym: można było dostać od nich niezawodne recepty na dobry sen. Nikt z nich jednak tak od razu nie skorzystał — było jeszcze wiele do obejrzenia.

Wół [jak się śni] to nieprzyzwoity kolega

Z „Polskiego Sennika Ludowego” Stanisławy Niebrzegowskiej, fot. E. Skokowska

Cytat ten pochodzi z Polskiego sennika ludowego Stanisławy Niebrzegowskiej, podobnie jak wiele innych, które zawisły w holu na drugim piętrze muzeum. Była to instalacja Sennik: dekoder snów, przygotowana przez pracowników Zespołu Edukacji Dorosłych i muzealnych wolontariuszy.

Wystawa składała się z przeróżnych cytatów, które bezwzględnie pomogłyby każdemu, komu śnił się kiedy „ksiądz”, „pokichane dziecko”, albo chociaż „piersi” (wzniosłego uczucia doznasz). Istotnym, wręcz kluczowym elementem całego przedsięwzięcia była interaktywność. Zwiedzający mieli uczestniczyć w budowaniu instalacji: mieli 2 kolumny oraz całkiem duże powierzchnie ścian do wyrażenia swoich opinii i doznań, zatytułowanych: „Wyśniło mi się”, „Nie rozumiem snu, w którym”, „Najlepiej śni mi się, gdy”, „Miałem koszmar”.

Pewien młody człowiek, którego zapytałam o zdanie, stwierdził, że bardzo nie podobała mu się ta instalacja i że gdyby wiedział, że będzie tu coś takiego, na pewno nie wybrałby się do Muzeum tej nocy. Jednak po paru godzinach trwania Nocy Muzeów kolumny, ściany i wiele innych dostępnych powierzchni zapełniło się kartkami ze zwierzeniami naszych gości, co wskazuje na to, że nie był to powszechny pogląd.

Przechadzając się wzdłuż ścian doszłam do wniosku, że żadne „pokichane dzieci” ani nawet „świnie” (goście przyjdą) nie mogą równać się z naszymi snami: o zakonnicach w rajstopach na głowie, o dziwacznych stworach, o wampirach pijących krew i o pani od matematyki. Co na to Freud? Nie wiem, ale na przykład Stanisława Niebrzegowska nie dość, że nie potrafiłaby nam pomóc, to jeszcze złapałaby się za głowę i uciekła z krzykiem — współczesne sny zdradzają bardzo rozwiniętą wyobraźnię swoich posiadaczy.

Zauważyłam, że większość najpierw przechadzała się po holu i czytała uważnie kartki pozostawione przez innych, a dopiero potem zabierała się za sporządzenie własnych. Muszę przyznać, że byłam nieco zaskoczona tak szerokim odzewem wśród zwiedzających. Rzadko kiedy można zaobserwować taką interaktywność i ochotę na współtworzenie wystawy. Tymczasem kolejka po długopis była długa, a miejsca na ścianach wkrótce zaczęło brakować. Jeden ze znajomych, który spędził w Muzeum całą noc, w okolicach godziny 2 próbował odnaleźć pozostawioną 5 godzin wcześniej notatkę — była ona pokryta kilkoma warstwami nowszych sennych zwierzeń.

Nawet dzisiaj, w skąpym, bo skąpym, ale świetle dziennym, wystawa prezentuje się ciekawie i zachęca pracowników i zwiedzających Muzeum do zapoznawania się ze współczesnym sennikiem miejskim.

Świetnografia

Kolejka do wystawy „Zwykłe-Niezwykłe”, „Jaśnienie”, „Świetnograficzne”, fot. E. Skokowska.

Dużym powodzeniem, jak można było wywnioskować z ustawiającej się do niej kolejki, cieszyła się wystawa Świetnograficzne: polska grafika reklamowa 1918–1989. Była to także kolejka do nagradzanej już wystawy Zwykłe-niezwykłe: fascynujące kolekcje, która prezentowała niewielką, a nader interesującą część naszych zbiorów oraz do wystawy fotografii Jaśnienie. Na samym końcu docierało się do ekspozycji Świetnograficzne i czuło klimat centrum Warszawy w dowolnym roku od 1918 do 1989, oglądało się plakaty, wywieszki i ulotki oraz bywało zachęconym do kupna proszku, lotu na loterię czy biletu do cyrku. Pracownicy Muzeum obdarowywali też zwiedzających plakatami Totalizatora Sportowego z dawnych lat.

Jak już wspominałam i jak widać na załączonym obrazku, aby dostać się na te wystawy, należało wystać swoje w kolejce.  Kolejka powstała także z tego powodu, że na sale wystawowe wpuszczano grupkami, aby każdy miał szansę dojrzeć coś niekoniecznie komuś innemu przez ramię. Spełniała ponadto rolę integracyjną — nawiązywano rozmowy, znajomości, wymieniano komentarze. Byłoby to idealne miejsce do rozmowy o Nocy Muzeów, gdyby nie fakt, że kolejka przesuwała się dość szybko i wtedy rozmowa bywała gwałtownie urywana. No, ale nie można mieć wszystkiego, prawda?

O ile wyrazy podziwu, zadowolenia z plakatów i ze zrobionych tym wystawom zdjęć nie wydały mi się szczególnie zaskakujące, o tyle zdziwiłam się nieco podczas kilku rozmów o etnograficznych wystawach stałych. Te egzotyczne, azjatyckie czy związane z Australią, kilku rozmówców bardzo chwaliło. Pewna młoda osoba wyznała, że zawsze fascynowała ją Australia, choć nigdy tam nie była i teraz przed planowaną podróżą w wymarzone miejsce postanowiła wybrać się do muzeum, aby dowiedzieć się czegoś o kulturze tego kontynentu. Z wypowiedzi wynikało, że uzyskana wiedza wywarła nader pozytywne wrażenie na przyszłej podróżniczce.

Dość zabawne, że nie przyszło mi w ogóle do głowy, że przy takiej konkurencji koncertów, imprez, nowych i okazjonalnych wystaw, nasze klasyczne wystawy stałe mogą być dla kogoś gwoździem programu. A jednak były, jak dowiedziałam się od grupy młodych ludzi, którzy wybrali się tamtej nocy specjalne dla części wystawy dotyczącej Chin.  Pewien pan przyszedł po raz kolejny, aby zwiedzić wystawę afrykańską. Bardzo też żałował, że oprócz przechadzających się po Galerii Sztuki Ludowej  Madonn, na sali z eksponatami z Afryki nie szaleją wolontariusze przebrani za szamanów. Taka wypowiedź powinna zainspirować muzealników w  przygotowaniach do przyszłorocznej Nocy Muzeów. Jestem przekonana, że wolontariusze będą, podobnie jak ja,  zauroczeni możliwością odbywania podniebnych lotów po muzealnych salach.

Kto nocuje w Muzeum Etnograficznym?

Ano, właśnie: kto? Podczas wałęsania się po Muzeum zastanawiałam się dość długo, kim są ludzie, którzy tu przyszli i dlaczego znaleźli się akurat tutaj?

Przede wszystkim byli to ludzie związani z Muzeum, jego sympatycy, spędzający tu też na co dzień swój wolny czas, biorący udział w różnego rodzaju warsztatach, np. muzycznych — jak jedna z wypytywanym przeze mnie pań. Przyciągnęły ją tu koncerty, a wybór naszego Muzeum był dla niej prawie oczywisty — tutaj najczęściej wybiera się, aby obcować z szeroko pojętą kulturą.

Spotkałam tej nocy wielu znajomych, którzy pojawiają się w Muzeum regularnie, by posłuchać muzyki, potańczyć, zyskać jakieś nowe umiejętności czy po prostu popodziwiać zbiory. Pojawili się tłumnie studenci etnologii, co nie wymaga chyba wytłumaczenia (choć raczej nie była nim zbliżająca się — jak zwykle zbyt szybko — sesja). Mówiono też, że nocna pora sprzyja kulturalno-muzealnym spacerom, bo kiedyż można znaleźć na to czas w ciągu dnia?

Zwiedzający przybywali najczęściej parami lub grupkami — składały się one z osób „wyciągających” i „wyciągniętych”. Zagadnięte małżeństwo w średnim wieku było przykładem takiej relacji. Podczas gdy żona rozmawiała przez telefon, pan z bardzo nieszczęśliwa miną opowiadał o swojej tragedii — jak to w chłodną deszczową noc małżonka bezlitośnie wywlokła go z domu i popędziła na Kredytową. Spieszę nadmienić, że mina miała na celu chyba tylko i wyłącznie ukrycie szerokiego uśmiechu zdobiącego twarz ofiary dyskryminacji — wizyta wcale nie była taka okropna. Żona, kiedy wróciła już po rozmowie, przyznała, że dopiero ostatnio zaczęła bywać w Muzeum, a zaciekawiły ją pojawiające się w mediach informacje o zmianach, jakie Muzeum przechodzi, by sprostać wymogom  jakie stawia się przed nowoczesną instytucją kultury. Taki argument dość często był wymieniany wśród powodów wyboru Muzeum jako miejsca spędzenia nocy.

Napotkałam także kilka osób, które w Muzeum Etnograficznym były pierwszy raz w życiu i dopiero rozsmakowywały się w jego zbiorach.  Pewien młodzieniec opowiadał z ożywieniem, że nie myślał, że tego typu muzeum może być takie nowoczesne, wiesz, ta wystawa o snach albo o reklamach… Wydawało mi się, że będą jakieś tam skorupy, jak w Muzeum Archeologicznym, ale nie. Właśnie bardzo mi się podoba i myślę, że nieraz jeszcze przyjdę.

Prosto z próby przybył też tłumnie studencki Zespół Pieśni i Tańca. Jeszcze w holu zaintonowali kilka ludowych przyśpiewek, wzbudzając sympatię i rozbawienie zgromadzonych tam osób.

Cóż,  tym optymistycznym akcentem czas skończyć ten dość już długi tekst. Mam nadzieję, że mi to wybaczycie — w końcu tyle się działo… Oby z każdym rokiem działo się więcej!

Madonna, fot. A. Pietrzyk.

Tradycyjnie już nocne marki z całej Warszawy ściągały w połowie maja na Kredytową, by aktywnie zwalczać… hmm no właśnie co? Sen czy bezsenność? Kto w sobotnią, majową noc i dlaczego odwiedzał warszawskie muzea? Czego w nich szukał?

Sennik, fot. A.Pietrzyk.

.….….

Punktualnie o 19 otwieramy ciężkie drzwi Muzeum Etnograficznego. Do holu wchodzą pierwsi goście. Jedni jeszcze lekko onieśmieleni, nie wiedzą czego spodziewać się w środku. Inni już mocno zabiegani –  budynek naszego muzeum jest pierwszym z długiej listy instytucji kulturalnych, które zamierzają w ciągu jednej nocy odwiedzić. Zdarzają się też zahartowani w muzealnych bojach bywalcy. Ci wiedzą dokładnie czego oczekują, zgodnie z własnymi zainteresowaniami, po dokładnym przestudiowaniu programu całej Nocy Muzeów, mają gotowy, przemyślany plan poruszania się po mieście. Przychodzą więc na konkretne wydarzenia lub z zainteresowaniem, niezmordowanie buszują po jednym, ulubionym muzeum przez całą noc.
W tym roku Noc Muzeów przebiega na Kredytowej pod hasłem „Bezsenności w muzeum”. Wszystkie imprezy dodatkowe, mające uatrakcyjnić ten wyjątkowy wieczór, krążą wokół tematu snu i bezsenności. Pod zagadkowymi tytułami kryją się sposoby na bezsenność: koncerty kołysanek i ballad, tradycyjne opowieści snute do snu przez opowiadaczy ze Studni O, filmowe bajki na dobranoc ze studia filmowego Semafor; ludowe recepty na dobry, spokojny sen rozdawane przez ożywione na jedną noc rzeźby z galerii Polskiej Sztuki Ludowej. Wreszcie wspólne z muzealnymi gośćmi tworzenie współczesnego sennika i poszukiwanie najbardziej skutecznych sposobów na zapewnienie pogodnych snów – tzw. „dekoder snów” w holu na ostatnim piętrze.

Sennik, fot. A. Pietrzyk.

Wszystko zostało podporządkowane jednemu celowi — zapewnić muzealnym gościom jak najwięcej, jak najskuteczniejszych recept na bezsenne noce. A przecież nocna wizyta w muzeum też jest pewnego rodzaju sposobem na bezsenną noc… I tylko od muzeum zależy, czy stanie się tabletką nasenną czy wręcz przeciwnie, pomoże aktywie zwalczać sen  przez ciekawie zaaranżowane wystawy i nowatorskie podejście do tematów, popularne wśród widzów eventy – koncerty, interakcyjne wystawy angażujące nie tylko wzrok i słuch zwiedzających, ale zapraszające do wspólnego działania w przestrzeni muzealnej. Tylko, czy tego naprawdę oczekują widzowie? Co pragną zwalczyć nasi zwiedzający? Sen czy bezsenność?
– Chyba sen, skoro jesteśmy tu o północy? – odpowiada wyraźnie zmęczona już zwiedzaniem blondynka — Wpadłyśmy tylko na chwilę, a krążymy po wystawach od ponad godziny, bo ciągle znajdujemy coś ciekawego: tu grają, tam śpiewają, w sali kinowej obejrzałyśmy z koleżanką ciekawe animacje. I tylko ciągle nie wiem, co i dlaczego mi się śni. A ja mam dużo dziwnych snów — już i latałam i śnili mi się ludzie rozsypujący się w piasek. W senniku nie potrafię jednak odnaleźć ich znaczenia – żali się rozglądając ciekawie po tłumnie odwiedzanej wystawie „Zwykłe niezwykłe: fascynujące kolekcje”.
– Trzeba szukać wyjaśnień pojedynczych elementów ze snu – podpowiada koleżanka – sprawdź hasła człowiek, piasek, latanie.

A co na to tradycyjne metody odczytywania snów, kultywowane przez wieki przez nasze babcie? W poszukiwaniu odpowiedzi udaję się na ostatnie piętro, do „dekodera snów”. Tu również mimo otulającej zwiedzających jak puch bieli ścian i zwiewnych zasłon, na których umieszczono cytaty z senników i poetyckie wizje snów,  mimo ustawionej pod ścianą wygodnej kanapy z miękkimi poduchami – atmosfera nijak nie sprzyja spokojnemu zasypianiu. Nieustannie kłębią się chętni, pragnący lepiej poznać siebie i motywy swojego postępowania zapisane w snach, gdyż jak już twierdzili starożytni: „zazwyczaj owe błąkające się widzenia senne głównie tych spraw dotyczą, o których się za dnia myślało” (Herodot, Dzieje). To tu można szukać ludowych, literackich i naukowych wskazówek do odczytania swoich snów.

Sennik, fot. A. Pietrzyk.

Ale nie tylko! W umieszczonych na słupach poszewkach na poduszki kryją się kartki z niedokończonymi zdaniami: „Najlepiej śni mi się gdy…”, „Nie rozumiem snu,w którym …”, „Wyśniło mi się, że…”, „Miałem koszmar, że…”. Obok na stolikach sterty mazaków zachęcają nocnych marków do zwierzeń nie tylko z najpiękniejszych snów, ale też snów niezrozumiałych, dziwnych i koszmarnych. Z godziny na godzinę przybywa wyznań i sennych opowieści. Gdy brakuje miejsca na słupach, kartki rozpełzają się po całej przestrzeni – zapełniając wszystkie ściany od góry do dołu, nachodząc na siebie i wzajemnie się przenikając. A gdy brakuje samoprzylepnej taśmy, którą można przymocować wyznanie, w ruch idą elementy zastane – wystające ze ścian gwoździe (pozostałość po czasowych wystawach galerii) a nawet… gumy do żucia. Stopniowo tworzy się oniryczny obraz muzealnych gości. Jak sen – pełen sprzeczności („…chcę uciec przed tym co mnie goni, a im bardziej chcę uciec tym wolniej biegnę”), surrealizmu („nie rozumiem snu, w którym podnosi mnie kogut”), niespodziewanych zwrotów akcji („…sen, w którym żona mówi – teraz moja kolej!”), absurdalnego humoru („wyśniło mi się, że w ostatnim etapie pewnego konkursu, kazano mi pogrupować kabanosy. Ten o smaku lawendy trafił do grupy kabanosów kwiatowych”).

Tymczasem, za przepierzeniem, w Galerii Polskiej Sztuki Ludowej, ustawione na podwyższeniach, wśród drewnianych ludowych świątków, niepodzielnie królują żywe rzeźby. Modelki ucharakteryzowane przez studentów Wyższej Szkoły Artystycznej i Aktywnego Studium Plastycznego na polskie Madonny, zarówno te najbardziej znane, słynące cudami wizerunki Czarnej Madonny i Matki Boskiej Ostrobramskiej, jak i bliskie sercom  mieszkańców stolicy Madonny z warszawskich kapliczek, zacierają granice między tradycją a współczesnością, snem a jawą, rzeczywistością a prawami bezsennej nocy w muzeum, podczas której wszystko może się zdarzyć — rzeźba ożywa, żaba z aborygeńskiej bajki zagraża swoim apetytem światu, a w sali kinowej, w filmowej opowieści, po zamknięciu sklepu przybrane w kwiatowe stroje szpulki drutu rozpoczynają bal… I znów wszystko, co dzieje się w majową nocą w muzeum przypomina sen, ale ten dobry, przyjemny nad którym, zgodnie z ludowymi wierzeniami czuwała Matka Boska.

Madonna, fot. A. Pietrzyk.

Według naszych przodków bowiem, modlitwa do Maryi odżegnywała koszmary i zwalczała bezsenność, zapewniając „skołatanej głowie” i zmęczonemu całodniowym wysiłkiem ciału zdrowy sen. Dlatego też u stóp żywych rzeźb w galerii leżą sterty recept na bezsenność.
–No tak! Cebula dobra na wszystko – komentuje nowo zdobytą wiedzę o zwalczaniu bezsenności starsza pani, której nieskrywaną radość daje odgadywanie, którym wyobrażeniem spośród tradycyjnych wizerunków jest która modelka. Nie tylko jej! Publiczność żywo reaguje na niecodzienne rzeźby. Przechadzając się po sali niejednokrotnie można usłyszeć westchnienia zwiedzających:
– Ach te madonny! Boskie! –i towarzyszące im dociekliwe pytania – A Pani, którą jest Madonną?
Ludowe wierzenia na zdrowy sen polecały cebulę, herbatę z chmielu i imbiru. Powszechnie wiadomo też, że nic tak nie sprowadzi dobrych snów, jak kołysanka nucona przez bliską osobę. „Ach śpij kochanie, jeśli gwiazdkę z nieba chcesz dostaniesz…” śpiewał swego czasu Adolf Dymsza. A jednak Kapela Braci Dziobaków rozpoczynając o wpół do pierwszej w nocy koncert księżycowy, postanowiła przekornie muzealnych gości rozbudzić, a nie ukołysać do snu. Na początek więc przy akompaniamencie tradycyjnych skrzypiec rozbrzmiewają żywe, wesołe pieśni weselne – –Nie wiem, jak teraz ale kiedyś – tłumaczy takie otwarcie koncertu pomysłodawczyni — wesele było po to, by w przyszłości rodziły się dzieci, którym następnie śpiewano kołysanki… Do kołysanek też dojdziemy – zapewnia.
I faktycznie. Stopniowo nastrój zmienia się, uspokaja, wycisza. Staje bardziej nostalgiczny. Kołyszemy się coraz wolniej, senniej w takt wygrywanych melodii. Ktoś przymyka oczy, ktoś opiera się plecami o towarzysza, ktoś wygodnie rozciąga na podłodze. Naprzeciwko brodaty pan pisze coś zawzięcie na kartce.
– Nastrój jest tak swojski, że gdyby nie to co się tu dzieje, przekimałbym się z chęcią choćby obok, pod tym wigilijnym stołem. Ale nie da się. Oni grają tak fajnie! Inspirują. Napisałem do ich muzyki tekst — opowiada po zakończeniu koncertu. Podobnego zdania jest kobieta w czerwonej bluzce – To muzeum nie usypia, raczej działa jak środek rozbudzający. W żadnym razie nie jest instytucją statyczną, skostniałą. Tu zawsze dużo się dzieje. W ciągu roku są organizowane ciekawe koncerty folkowe, funkcjonuje Etnokino. W Noc Muzeów, zawsze tu jest najciekawszy program. Dziś np.: zachwycił mnie koncert księżycowy zorganizowany w Sali Obrzędów Dorocznych. Doskonale wpisał się swym charakterem, muzyką w otoczenie – chłopską izbę z jednej a postacie kolędników z drugiej strony. Nastąpiła korelacja między dynamiką zespołu a statyką ekspozycji, co dało niesamowity efekt – kończy.

Jak zatem jest z tą bezsennością w muzeum? Muzeum działa jak środek nasenny czy spędza sen z powiek? Może odpowiedź, jedną z wielu, stanowi niesforne wyznanie na ścianie dekodera snów: „Najlepiej śni mi się, gdy jestem zmęczony, np. całonocnym chodzeniem z mamą po muzeach…”.