Archiwalna czasoprzestrzeń: Matki Boskiej Gromnicznej

Vegeta dla Świętego Bazylego

Do mace­doń­skiej wsi Roga­czewo bie­gnie ser­pen­ty­nia­sta droga pnąca się mię­dzy osa­dami bez wyraź­nego końca i początku. Gra­nice poszcze­gól­nych wsi, jasne dla wędru­ją­cych pie­szo, stają się nie­uchwytne dla patrzą­cych z okna samo­chodu. Te miej­sca nie zapra­szają nowo­cze­sno­ści, ona wpra­sza się sama wypo­sa­żona w tempo zbyt szyb­kie by ujrzeć detale. Patrzy wzro­kiem krót­ko­wi­dza. I to takiego po kilku kie­lisz­kach. Wieś pra­wo­sławną od muzuł­mań­skiej dzieli odle­głość pię­ciu sekund. …

Czy­taj całość »

Zielone Świątki

Już za tydzień  Zie­lone Świątki, święto majowe, według wielu bada­czy pier­wot­nie zwią­zane z przed­chrze­ści­jań­skimi obcho­dami święta wio­sny (łączone z siłą drzew, zie­lo­nych gałęzi i wszel­kiej płod­no­ści), a obec­nie będące potoczną nazwą święta kościel­nego Zesła­nia Ducha Świę­tego. Tego dnia od okresu mię­dzy­wo­jen­nego obcho­dzone jest Święto Ludowe — święto par­tii chłop­skich w Pol­sce. W zależ­no­ści od regionu Zie­lone Świątki nazy­wane są też sobót­kami (połu­dniowa Pol­ska) lub pali­noc­kami (Pod­la­sie) – jest to kon­se­kwen­cja prób prze­nie­sie­nia pogań­skiej Nocy Kupały na okres majo­wych Zie­lo­nych Świą­tek (a dopiero póź­niej na ter­min bliż­szy temu świętu — spe­cjal­nie w tym celu usta­no­wioną wigi­lię św. Jana).

Ludowe oby­czaje zwią­zane z Zie­lo­nymi Świąt­kami mają swe źródła w obrzę­do­wo­ści pogań­skiej. Wpi­sane są w rytm przy­rody, w ocze­ki­wa­nie na nadej­ście lata. Ich arche­ty­pem są magiczne prak­tyki, które miały oczy­ścić zie­mię z demo­nów wod­nych, odpo­wie­dzial­nych wio­sną za pro­ces wege­ta­cji, co miało zapew­nić obfite plony. W tym celu palono ognie, domy przy­ozda­biano zie­lo­nymi gałąz­kami, tata­ra­kiem, kwia­tami (przy­stra­ja­nie domostw zie­lo­nymi gałę­ziami miało zapew­nić uro­dzaj, a także ochro­nić przed uro­kami). Nie­któ­rzy wyci­nali młode brzózki i sta­wiali je w obej­ściu. Bydło oka­dzano dymem ze spa­lo­nych świę­co­nych ziół, przy­stra­jano wień­cami i kwia­tami, a po grzbie­tach i bokach toczono jajka.

Zie­lone Świątki były szcze­gól­nie popu­larne wśród paste­rzy, któ­rzy uczto­wali i tań­czyli przy ogniu. Zwy­czaj ten do dzi­siaj jest popu­larny wśród górali zagó­rzań­skich i Pod­ha­lan, któ­rzy w sobót­kową noc na wielu wzgó­rzach palą widoczne z daleka ogniska.