Ethnomuseum.pl Blog » Sposób na wampira

Fragment rozmowy z dr Zuzanną Grębecką po wykładzie „Jak rozpoznać wampira?”

Katarzyna Marciniak — Tue, 14 Apr 2009 12:14:08 +0000

Magdalena Machała: Czy zwierzęta miały szczególny dar widzenia wampirów?
Zuzanna Grębecka: Oczywiście. Szczególnie psy i koty, które często wiązały się z czarownicami i czarnoksiężnikami. Jest też taka możliwość, że w ciało zwierzęcia mogła wstąpić jakaś pokutująca dusza grzesznika i rozpoznawać byty podobne do siebie.
MM: Czy wampir wykańczał ofiarę stopniowo, czy od razu?
ZG: To zależy. Wampir często wykańczał ofiarę na raty. Łatwo było rozpoznać osobę, która była atakowana przez wampira. Osoba taka bardzo bladła, chudła, była ciągle zmęczona, niespokojna. Zdarzały się też oczywiście sytuacje, kiedy ofiara była atakowana raz a dobrze.
MM: Dużo osób marzy, by stać się wampirami. Dlaczego tak jest?
ZG: Warto dodać, że są nawet seryjni mordercy, którzy twierdza, że są wampirami. Było przecież kilka słynnych procesów, podczas których oskarżony tłumaczył się tym, że jest wampirem i musi pić krew, bo inaczej umrze. Widać więc, że to nie zawsze jest tylko niewinna fascynacja, ale czasem przeistacza się to w rzeczywistą, mroczną patologię. Dlaczego tak jest? Wampiry mają wiele atrakcyjnych cech. Miedzy innymi: są nieśmiertelne, nie starzeją się, są silne… Patrząc na stylizacje współczesnych emo też można odnieść wrażenie, że są to takie trochę wampirki. Taka uroda — bada cera, czarne włosy, wielkie błyszczące oczy — to się wydaje bardzo atrakcyjne. W kreowaniu wizerunku wampirów podkreślana jest ich seksualność. Wampiry są ciekawe dlatego, ze kryją w sobie mnóstwo tabu. Przede wszystkim tabu związane z kanibalizmem. Dlaczego więc ludzie mogą chcieć być wampirami? Ponieważ będąc wampirem można robić coś, co zwykłemu człowiekowi nie przystoi. Wampiry fascynują także dlatego, że są tajemnicze i prowadzą podwójne życie. To też jest marzenie wielu osób, żeby co jakiś czas zmieniać się w kogoś zupełnie innego. W tym przypadku wampiry są podobne do znanych nam z popkultury superbohterów. Oni też są piękni, silni, potrafią latać i prowadzą podwójne życie.
MM: Jakie są różnice między superbohaterem a wampirem?
ZG: Superbohater zawsze musi być dobry. Wampir może być dobry, ale może być też zły. Może być zły, ale nie musi. To, że wampiry mogą być podłe, ale mogą być też wrażliwe zostało bardzo ładnie pokazane w „Wywiadzie z wampirem”.
MM: Czyli mamy teraz do czynienia z „wybielaniem” wampirów?
ZG: Tak. Wcześniej było oczernianie, które zaczęło się wraz z pojawieniem się chrześcijaństwa. Wszystkie wcześniejsze bóstwa zostały wówczas utożsamione z diabłami i zesłano je do piekieł.
MM: Czy wampiry naprawdę mają dwa serca?
ZG: Tak, mają dwa serca. W związku z tym zdarzają się problemy z wbiciem im w serca kołka. Pojawiają się też dylematy miłosne — bo czy w przypadku posiadania dwóch serc można mieć dwie wybranki?
MM: Czy to prawda, że srebro skutecznie broni przed wampirami?
ZG: Srebro w kulturze ludowej często jest używane jako ochrona. Na przykład jeśli nie chcemy, żeby czarownice odbierały krowom mleko, możemy położyć srebrną łyżeczkę nad drzwiami obory. Wtedy czarownice nie będą mogły przejść przez próg. Zeskrobane srebro często było też dodawane do substancji leczniczych, albo do kąpieli — wtedy miało moc oczyszczającą. Podobne właściwości miało także żelazo. Czasami wystarczy więc tylko żelazny nóż, żeby odstraszyć istotę demoniczną.
MM: Dlaczego wampiry można zabić osikowym kołkiem? Dlaczego osika?
ZG: Osika to jest drzewo związane z czarami. Poza tym w opowieściach ludowych często pojawia się diabeł, który kusi człowieka, żeby ten powiesił się na osice. Są też apokryfy, które mówią o osice jako o drzewie, które jest przeklęte. Kołek osikowy kojarzy się ze złem, tak więc zabijanie wampirów kołkiem to wykorzystanie zasady „klin klinem”.
MM: Kim są zmory?
ZG: Zmory dużo rzadziej są oskarżane o picie krwi. One przede wszystkim duszą, prześladują. Pojawiają się głównie nocą, gdy ofiara śpi. Zmory są mniej sympatyczne od upiorów. Pojawiają się zazwyczaj dlatego, że mają niezałatwione porachunki. Chcą zemścić się na kimś nielubianym, uprzykrzyć mu życie. Zmorami mogły też stawać się dzieci nieochrzczone.
MM: Co się dzieje z wampirem, jeśli nie będzie pił krwi przez dłuższy czas?
ZG: Marnieje, zapada w letarg, aż w końcu umiera.

Z poradnika etnograficznego: Jak rozpoznać wampira?

Katarzyna Marciniak — Wed, 08 Apr 2009 08:53:22 +0000

We wtorek 7 kwietnia 2009 rozpoczął się cykl wydarzeń towarzyszących wystawie „Wampiry, strzygi i spółka”. Zainaugurował je wykład dr Zuzanny Grębeckiej z Instytutu Kultury Polskiej, która odważyła się wyjawić wszystkim chętnym szczegóły dotyczące tego, jak rozpoznać wampira. Chętnych było sporo. Do muzeum ściągnęły „dzikie tłumy”, począwszy od zagorzałych fanów tematyki, na przypadkowych słuchaczach kończąc. Poniżej przedstawiamy kilka zanotowanych podczas wykładu informacji, specjalnie dla tych, którzy na wykład nie mogli przybyć.

: Najlepszy czas na zadawanie trudnych pytań jest po wykładzie, kiedy zostaje grupa najbardziej zainteresowanych tematem fascynatów. Fot.Magadalena Machała

Jak rozpoznać wampira?

W kulturze ludowej wierzono, że w wampira, zwanego też upiorem, wypiorem, wąpierzem czy strzygą przeistoczyć się mogą ludzie, którzy przed śmiercią nie mieli możliwości pogodzenia się z Bogiem, jak na przykład: samobójcy, osoby tragicznie zmarłe oraz nieochrzczone. Należy uważać także na czarowników, osoby posiadające dwa rzędy zębów oraz dzieci rodzące się z zębami. Oznaką tego, że zmarły może przeistoczyć się w upiora-strzygę był także fakt, że jego ciało nie rozkładało się po śmierci. Istniało przypuszczenie, że zwłoki wychodzą nocą z grobu i żywią się krwią okolicznych mieszkańców. Według kultury tradycyjnej upiór-strzyga przechadza się nocą, często bywa niewidoczny. Jęczy, ponieważ nie może pogodzić się z tym, że nie należy już do świata żywych. Upiór nie tylko poddusza, czy wysysa krew, ale jednocześnie — ponieważ często przychodzi do „swoich” — pomaga im na przykład w pracach gospodarczych: trochę krwi wypije, a trochę sianka zagrabi.

Wampir a kultura popularna

W kulturze popularnej postać wampira pojawiła się w 1897 roku za sprawą powieści Brama Stokera „Drakula”. Pierwowzorem był XV-wieczny hospodar wołoski Vlad Tepes (Wład Palownik), zwany też Draculą. Swój przydomek zawdzięcza ojcu — Vladowi Draculi (Władowi Diabłu), który był członkiem Zakonu Smoka. Miał on bronić chrześcijaństwa przed potęgą Imperium Osmańskiego. Popkultura zbeletryzowała wampira do postaci o trupiobladej cerze, krwistoczerwonych ustach i podkrążonych oczach. Często ma on pochodzenie arystokratyczne. Cechuje go nadwrażliwość na słońce, duża siła fizyczna, wyczulone zmysły i rozbuchane libido. Wampiry nie starzeją się i nie umierają, ponieważ nie są do końca żywe. Taki wizerunek wampira od lat możemy obserwować na ekranach kin, między innymi w filmach takich jak: Nosferatu — symfonia grozy, Dracula, Nieustraszeni pogromcy wampirów, Wywiad z wampirem, Od zmierzchu do świtu.

Po wykładzie był czas na dyskusję, podczas której każdy miał szansę wyjaśnić swoje wątpliwości co do tego, jak rozpoznać wampira.

Już dziś wszystkich zainteresowanych zapraszamy 5 maja 2009 r. o godzinie 18 na kolejne spotkanie, na którym razem z dr Zuzanną Grębecką będziemy zastanawiać się, jak nie stać się wampirem…

Mroczne filmiki z wykładu

Tuż po wykładzie na youtube.com pojawiały się filmiki z tego wydarzenia, w wyjątkowo mrocznym stylu… :)

Magdalena Machała

Katarzyna Marciniak

„Jak rozpoznać wampira?”- I spotkanie z cyklu „Sposób na Wampira: Poradnik Etnograficzny” — 7 kwietnia, g. 18.00

Ewa Wołkanowska — Fri, 03 Apr 2009 10:09:12 +0000

Otwarcie wystawy „Wampiry, strzygi i spółka” będzie miało miejsce dziś wieczorem w naszym muzeum. Kim są wampiry? Gdzie możemy spotkać strzygi? O jakiej spółce mowa? Aby usystematyzować swoją wiedzę bądź zaradzić niewiedzy o istotach demonicznych, zapraszamy na pierwsze spotkanie z cyklu „Sposób na wampira: Poradnik Etnograficzny”. Dr Zuzanna Grębecka z Instytutu Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego opowie o tym, jak naukowcy rozpoznają wampiry, kim są one w kulturze tradycyjnej, jaką postać przybierają w literaturze, sztuce i filmie. Podczas spotkania poruszony zostanie kluczowy temat : Wampir czy nie? Czyli jak odróżnić wampira od innych istot demonicznych?

Dr Zuzanna Grębecka

Sposób na wampira: Poradnik Etnograficzny

„Jak rozpoznać wampira?„

7 kwietnia 2009 (wtorek), g. 18.00

kolejne spotkania:

5 maja, g. 18.00 — Jak nie stać się wampirem?

2 czerwca, g. 18.00 — Jak bronić się przed wampirami?

Spotkania będą się rozpoczynały od krótkiego oprowadzania po wystawie „Wampiry, strzygi i spółka”

WSTĘP WOLNY!