Kutia

Po jednej szklance: pszenicy (pęczaku albo kaszy perłowej), maku i miodu. Namoczoną na noc pszenicę (lub kaszę) ugotować. Sparzony wrzątkiem mak utrzeć w makutrze, dodając miód. Wymieszać z pszenicą.

Siemieniotka

1 szklankę konopii zalać wodą i gotować w dużym garnku, aż popękają. Przecedzić. Wodę z gotowania pozostawić. Następnie ucierać odcedzone ziarna na miazgę, przelewając wrzątkiem tak długo, aż na sicie pozostaną same łuski. Konopną miazgę połączyć z wodą pozostałą po gotowaniu konopii, wymieszać. Dodać sól lub cukier do smaku, zatrzepać mąką albo jakąś drobną kaszką. Można także jesć z ugotowaną na sypko kaszą jęczmienną lub jaglaną.

Zupa migdałowa

15 dkg migdałów sparzonych wrzątkiem, obranych ze skórki, dokładnie wysuszonych i następnie zmielonych zalewamy 1,5 l wrzącego mleka i gotujemy na małym ogniu przez 15 minut. Do wazy wkładamy, licząc po łyżce na osobę, na sypko ugotowany ryż i zalewamy gorącym mlekiem migdałowym. Tuż przed podaniem można zupę zaprawić surowym żółtkiem.

Knysze z kapustą

Nadzienie: 1 kg kiszonej kapusty wypłukać, zagotować w wodzie i odcedzić, w garnku na oliwie podsmażyć cebulkę, dodać kapustę i 10 dkg pieczarek lub suszonych grzybków. Dusić na wolnym ogniu, doprawić do smaku i wystudzić, do zimnej kapusty dodać 1 jako i wymieszać.

Ciasto: z ugotowanych ziemniaków i mąki (w proporcji: 3 części ziemniaków 1 część mąki), oraz 2 jajek i soli do smaku, zagnieść ciasto takie jak na kopytka. Wałkować dość grubo ok 1 cm  i nadziewać, formując dość duże pierogi. Smażyć na głębokim tłuszczu, na wolnym ogniu aż do ładnego zrumienienia, podawać z sosem pomidorowym i sałatką lub surówką.

Kluseczki z makiem

Około pół kg mąki, wodę i szczyptę soli zagnieść, formować w obu dłoniach tłuściutkie kluseczki o długości 2,5–3 cm i średnicy 0,7 mm. Nie mogą być za grube! Wrzucać na wrzącą wodę i gotować jeszcze chwilę po wypłynięciu, jeśli są twarde.  Zalać pół kg suchego maku wrzącą wodą i pozostawić na dobę przed Wigilią.  Namoczony mak bardzo dobrze odsączyć i przekręcić przez maszynkę 3 razy: 1 raz sam, a 2 razy z cukrem (2 szklanki). Zalać gorącym mlekiem (1–1,5 l.) i gotować na wolnym ogniu mieszając co jakiś czas  przez ok. 2 godziny (im dłużej tym lepiej), jak mleko wyparuje, dolać. Masa ma mieć konsystencję gęstej śmietany.  Bakalie zalać wrzątkiem, odsączyć, pokroić drobno lub zmielić w maszynce, wszystko wrzucić do masy. Pod koniec dodać trochę zapachu migdałowego. Podawać na ciepło.

Kruchalce

Zrobić z żytniej mąki cienkie placki, na wodzie miodem zagłodzonej i piec, aż się zrumienią; gdy będą suche, utłuc i przesiać przez gęste sito; miód zasmażyć, wyszumować, wsypać mąki utłuczonej tyle, aby masa była gęsta; gdy masa podsmaży się, dodać pomarańczowych skórek, wprzód dobrze ugotowanych i dobrze usiekanych, białego imbiru, migdałów lub orzechów krajanych, a wysmażywszy dobrze, układać na opłatkach i przykryć niemi, przycisnąwszy trochę, aby się trzymały, i postawić w bardzo wolnym piecu, aby się nie przypaliły, a jedynie przeschły.

Smacznego! :)

Część I

Co to jest maglownica ? Wg niepełnej definicji ze Słownika Języka Polskiego to „deszczułka z poprzecznymi karbami do ręcznego maglowania”[1] Taką deszczułką niewiele udałoby się zdziałać. Potrzebujemy jeszcze wałka. Maglownica, zwana inaczej wałkownicą, składa się z dwóch części: wałka oraz grubej deski z uchwytem, która ma z jednej strony formę karbowaną, z drugiej znajdujemy „pole do popisu” – powierzchnię, która bywała zdobiona dekoracją snycerską, rzeźbiarską, lub pozostawała saute nienaruszona, jedynie wygładzona. Narzędzie to występowało powszechnie u Słowian Północnych: na Wielkorusi, Rusi, w Polsce, Czechach, na Słowacji. Ręcznie tkana lniana bielizna (części odzieży, pościel, obrusy, ścierki), była sztywna i szorstka, ażeby nadać jej po upraniu i wysuszeniu miękkość i pozbyć się zagnieceń, bieliznę należało wymaglować. W tym celu nawijano ją na wałek, kładziono na czystym prześcieradle na stole, a następnie mocno przyciskając „jeżdżono” maglownicą (częścią karbowaną od spodu) do momentu, aż zaczynała się lustrzyć, czyli świecić. Po wojnie, ten kobiecy sprzęt został na wsi zarzucony, dzisiaj bez komentarza byłby nierozpoznawalny. Maglownice zachowały nieczytelną dla wielu formę, zbliżoną strukturę –wszędzie tam gdzie występowały; te pokryte reliefami mogą pełnić rolę dekoracyjną, można je podziwiać i analizować ornamentacyjne niuanse. Faktura karbów nie wydaje się kwestią fascynującą; bywały półokrągłe, trójkątne lub wycięte w „zęby.” A jednak to karby podziałały na wyobraźnię twórcy fotela-maglownicy. Dla tych, którzy znają narzędzie, fotel-maglownica budzi proste skojarzenie ze zwykłą maglownicą lub drewnianą tarą do prania. Inni być może nie będą mieć skojarzeń z wiejskim codziennym sprzętem. Zewnętrzne karby służące do wygładzania zagnieceń tu pełnią rolę masażera dla ciała. Czy mamy do czynienia z transpozycją zbyt dosłowną, czy doskonałą inspiracją, zarówno estetyczną jak i ze względu na ergonomikę?

Moda na wiejski design i czerpanie z ludowych tematów, wzorów, form, technik, motywów, zapoczątkowana przez romantyczną literaturę, zagościła w wieku XIX w sztukach pięknych, a na przełomie ubiegłych stuleci we wzornictwie (a nawet stała się źródłem powstania odrębnego stylu zakopiańskiego) i powraca niezmiennie falami – goszcząc w literaturze pięknej, sztuce, designie, filmie, modzie, architekturze w postaci „czystej” lub przetworzonej. Jedna strona inspiracji to panująca i obowiązująca moda, która sprawia, że twórcy dostosowują się do trendów estetycznych swojej epoki, a nam podoba się to co modne, co jest „na fali”. Drugi nurt, może mniej widoczny, to twórcy, którzy czerpią z „ludowości”, nasiąknięci prymitywnymi formami przetwarzając je w swoich kreacjach – takim przykładem jest Maciej Pęcak[2] ze swoim fotelem-maglownicą.

Ale czy intencja przetworzenia ma dla nas znaczenie, czy ważne z jakich pobudek powstał przedmiot – czy wyniknął z własnej drogi twórczej i wewnętrznych inklinacji w kierunku form prymitywnych, będąc wyrazem artystycznego indywidualizmu istniejącego poza modą, czy powstał jako odpowiedź na aktualne trendy estetyczne ? Wspólnym mianownikiem jest patrzenie; w pierwszym przypadku, to co wchłonięte w wyniku patrzenia powstaje wtedy, kiedy pojawia się wena twórcza, w drugim wtedy kiedy pojawia się koniunktura, a oglądane dzieło ma wymusić na wyobraźni twórcze przetworzenie. W pierwszym przypadku to przedmiot, który zagościł w umyśle artysty wrócił w swojej kreacji, upomniał się o przetworzenie, pobudził wyobraźnię, w drugim zachodzi sytuacja odwrotna, to artysta poszukuje inspiracji oglądając, chcąc wymusić na sobie wymyślenie „etnodzieła”, inspirowane wiejskimi wytworami.

Dawny przedmiot, w tym przedmiot muzealny „przemawia” w sposób szczególny poprzez ukonstytuowanie w muzealnym konstrukcie i muzealnej scenerii, kryjąc niezmiennie prawdę o sobie, mediuje pomiędzy samym sobą a odbiorcą, zakładając recepcję, refleksyjność i interakcję ma siłę sprawczą poprzez tegoż odbiorcę.

W sytuacji fotela-maglownicy ma to o tyle znaczenie, że inspiracja pojawiła się w wyniku obcowania z przedmiotami muzealnymi, a nie spotkaniem starych rzeczy w ich naturalnym otoczeniu. Czy fakt ten miał wpływ na procesy twórcze ? Jeśli muzeum – depozytariusz minionych czasów inkarnowanych w przedmiotach, to „klinika kompleksu przemijania”[3] być może oddziaływuje „terapeutycznie” na procesy twórcze „wyzwalając” artystę ze stanu „choroby”? Wtedy i zwykła maglownica i każda inna forma przekracza siebie — swój pierwszy wymiar utylitarny i drugi wymiar muzealnego paradygmatu, wkracza w obszar nieograniczonej idei.

Najprostsze w formie

Okres najlepszej passy dla wyrobów kowalskich, nie tylko krzyży, to koniec wieku XIX, kiedy to pojawiła się na wsi w dużym wyborze – stal przemysłowa i zaczął się popyt na wyroby kowalskie. W wymiarze pracy – żelazo oznaczało trwalsze, bardziej funkcjonalne narzędzia i sprzęt gospodarski, w wymiarze estetycznym – stało się nową, nie występującą do tej pory na wsi materią, której walory zostały dostrzeżone i wykorzystane. Krzyże zaświadczają, jak różne było poczucie estetyki mieszkańców wsi, nie tylko w potocznym rozumieniu „kiczowate”, złaknione brakujących w codziennym, znojnym życiu świątecznych kolorów, ale także ceniące minimalizm, szlachetność materiału, walor prostej lub wyszukanej, ale cały czas doskonałej formy. Ta sztuka miała swoich twórców i odbiorców, a sądząc po popularności było ich całkiem wielu. Wizualna prezentacja krzyży była głęboko przemyślaną intencją. Na tle czystego nieba krzyż stanowił mocny, oddziałujący ekspresyjnie punkt. W terenie czekających na korozję i zapomnienie krzyży, pozostało niewiele. W muzeach nie da się w pełni podziwiać tego efektu, który miały tworzyć wraz ze sferą niebieską, ale możemy podziwiać ich wyszukane formy (wystawa stała w PME „Rękodzieło i rzemiosło ludowe”). Krzyże żelazne występowały w całej Polsce, ale najwięcej było ich we wschodnim pasie, na Podlasiu i z tych terenów oraz z rejonu Kurpiów pochodzą w większości krzyże z kolekcji PME (96 krzyży kowalskich).

Może przy okazji pierwszolistopadowych wyjazdów w różne strony Polski uda się jeszcze natrafić w terenie wykuty z żelaza krzyż, na rozstaju dróg, przy drodze, na cmentarzu… po to by móc w pełni podziwiać efekty formalne: kontrast metalicznej czerni krzyża z błękitem nieba, świetlistość stali odbijającej słońce, przejrzystość ażuru, lekkość sylwetki, dopasowanie materiału do formy, współgranie materii z duchem…

Widzimy wyraźnie jak motywy wzajemnie się przenikają i te same z zakopiańskich budynków występują na przedmiotach wyposażenia wnętrza. Ale te ostatnie dostępne są już głównie w muzealnych kolekcjach, wśród których możemy podziwiać autentyczną sztukę prosto z góralskiej chałupy, tę która była inspiracją dla Witkiewicza i tę która powstała po witkiewiczowskiej „reformie”, także tę, powstałą po wojnie konkursową, pamiątkarską, a może niebawem i tę etnodizajnerską przy okazji kolejnych edycji ETNOKOLEKCJI.

Papel picado

Papel picado to efemeryczna sztuka pojawiająca się i znikająca w najróżniejszych kolorach w zależności od rodzaju celebrowanych uroczystości. Poszczególne kolory przypisane są do konkretnych świąt. Odcienie fioletu pojawiają się podczas Wielkanocy,  kolory tęczy z okazji Bożego Narodzenia. Czerwony, biały i zielony, jako kolory flagi meksykańskiej, dominują 16 września w Święto Niepodległości i  w dniu patronki Meksyku, Matki Boskiej z Guadalupe.

 Natomiast Święto Zmarłych kojarzone jest przede wszystkim z kolorem pomarańczowym, fioletowym lub różowym. Liczne dekoracje z pomarańczowych aksamitek (łac. Tagetes erecta)  podkreślają barwny charakter Dia de los Muertos. Tego dnia,  kwiaty nazywane flor de muerto, mają przyciągać dusze zmarłych i dopomóc im w odnalezieniu drogi na rodzinne spotkanie.

Papel picado, towarzyszące Dia de los Muertos, najczęściej przedstawiają różnego rodzaju symbole śmierci: calaveras- czaszki i calacas — szkielety. Tematyka śmierci silnie współgra z życiem codziennym Meksykanów a komiczne przedstawienia  szkieletów i śmiejących się czaszek mają służyć oswajaniu integralnego procesu końca życia. Motywy calaveras, znane już w czasach prekolumbijskich, spopularyzował na przełomie XIX i XX wieku meksykański grafik i ilustrator Jose Guadalupe Posada (1852–1913). Czas świętowania był doskonałym pretekstem do szyderczych, prześmiewczych przedstawień postaci, niekoniecznie lubianych i podziwianych. Krytyka społeczna i swoiste „Memento Mori” przypominało, że w obliczu śmierci wszyscy jesteśmy równi.

Jedna z częściej portretowanych postaci to Catrina, kobieta z wyższych sfer, arystokratka, szkielet w ogromnym kapeluszu i w szalu boa z kolorowych piór. Catrina, zobrazowana w grafikach Posady z czasem została zapomniana. Jej wizerunek został przypomniany powtórnie przez meksykańskiego artystę francuskiego pochodzenia Jean Charlot (1898 – 1979) i od tego momentu La calavera de la Catrina zagościła  na trwałe w meksykańskiej ikonografii, stając się jedną z ważniejszych postaci Święta Zmarłych.

Dia de los Muertos, to czas  meksykańskiej fiesty, kiedy życie spotyka się ze śmiercią w postaci rozmaitych ofrendas (ofiar):  niezliczonych wersji papierowych szkieletów, cukrowych i czekoladowych czaszek oraz ulubionych potraw i alkoholi martwych dusz.

Niektórzy mieszkańcy Meksyku obłaskawiają śmierć oddając hołd zmarłym, przygotowując specjalnie na tę okazję domowe ołtarzyki. Aromatyczne ofrendas przyciągają na spotkanie i świętowanie wraz z przodkami. Dusze zmarłych pożywiają się zapachami niezliczonych potraw. Świętowaniu towarzyszą okolicznościowe piosenki i utwory poetyckie:

Llegó la gran ocasión                Nadeszła okazja, nich każdy się dowie,

De divertirse de veras.              By móc się prawdziwie zabawić.

Van a hacer las calaveras         Kościotrupy idą sprawić

Su fiesta en el Panteón.            Sobie fiestę w Panteonie.

Será una gran igualdad            Zapanuje tam zrównanie,

Que nivele grande y chico.       Wśród tych wielkich i maluczkich.

No habrá ni pobre ni rico          Bieda ni bogactwo

En aquella sociedad.                Tam nie będzie już znane.

El que quiera la función            Jeśli kto podejrzeć chce

Mirar de las calaveras              Cóż się dzieje w tym salonie

Que se muera de deveras        Niech sam umrze

Y que se vaya al Panteón.        I zatańczy w Panteonie.

W miejscach publicznych powstają wielkie ołtarze poświęcone ważnym postaciom historii i kultury Meksyku.  Z tej okazji w  październiku 2007 roku w Państwowym Muzeum Etnograficznym meksykański artysta Sergio Otero zbudował ołtarz, abyśmy mogli celebrować setną rocznicę urodzin Fridy Kahlo i pięćdziesiątą rocznicę śmierci Diego Rivery. Ołtarz i sala zostały ozdobione różnego rodzaju papel picado, głównie wykonanymi z kolorowych cienkich bibułek i z błyszczącej metalizowanej foli. Chociaż dzisiaj w Meksyku królują odporniejsze, plastikowe materiały, to tradycyjnie wykonane papel picado, powstają z papieru nazywanego papel de China.

Historia kontaktów i wymiany handlowej pomiędzy Meksykiem a Chinami, sięga jeszcze XVI wieku,  kiedy to  funkcjonował  szlak morski Chiny-Manila-Acapulco. Przez kolejne stulecia stosunki chińsko-meksykańskie pogłębiały się poprzez liczne migracje i zacieśnianie wymiany handlowej  między kontynentami. Towary transportowane drogą morską, szczególnie porcelana, były pakowane w chiński bibulasty papier, który zachwycił mieszkańców Meksyku. Chińska bibułka znalazła zastosowanie przy wykonywaniu dekoracji świątecznych. Papel de China bywał pokryty warstwą graficzną lub różnego rodzaju wzorami. To tłumaczy fakt tak licznych podobieństw pomiędzy wycinanką chińską i meksykańską oraz technikami sztuk graficznych.

Wycinanka meksykańska, podobnie jak chińska, powstaje z kilku lub kilkudziesięciu warstw papieru ułożonych jeden na drugim. Wzór rysowany jest na pierwszej stronie i najczęściej wycinany przy pomocy ostrych dłut, przebijających wszystkie warstwy papieru. Do dzisiaj w Meksyku ważnym miejscem tradycyjnie wykonywanych wycinanek jest San Salvador Huixcolotla w stanie Puebla na południowy wschód od miasta Meksyk, gdzie od pokoleń w wykonywaniu papel picado specjalizują się między innymi dwa klany rodzinne Vivancos i Rojas. Papel picado to tradycja o korzeniach ludowych,  która z czasem stała się popularna w całym Meksyku i wśród latynoskiej emigracji w USA i Europie.

Meksykańska sztuka popularna, przybliża nam odmienne stany świadomości związane z kultem przodków, śmiercią i celebracją świąt. Słodka makabreska przenika i konfrontuje nasze wyobrażenia z  oczywistą prawdą o końcu każdego życia. Nie pozwólmy marznąć duszom na cmentarzach. „Gocemos, a la salud de los Difuntos!”  Bawmy się, za zdrowie Zmarłych!

      Komora służyła do składania zgromadzonych zapasów ziarna i pożywienia. Przechowywano w niej produkty konsumowane na bieżąco oraz zapasy żywności, trzymano nieużywane na co dzień, ale cenniejsze sprzęty: paradną uprząż, narzędzia, okucia wozów. W ceramicznych garnkach skrywano zaoszczędzone pieniądze. Na drągach zawieszano odzież, zapasy przędzy, samodziały. Opierane na cegłach lub zawieszane na drutach drewniane półki, chroniły przechowywane zapasy żywności oraz banknoty przed gryzoniami. Po jesiennej zwózce plonów z pola stan komory był najzasobniejszy. Zimą systematycznie przybywało też ziaren z młóconego w tym okresie zboża. Dostępu do komory chroniła wstawiona w nieduży otwór okienny kowalska krata.

      W celu „odciążenia” izby i zachowania w niej porządku w komorze organizowano niektóre prace gospodarcze, jak cedzenie mleka, odciskanie sera, wyrób masła. Komora nie miała stałego wyposażenia w sprzęty użytkowe, cechowała ją przypadkowość wyposażenia. Jej nieodłączną cechą był „nieład” zagospodarowania, w przeciwieństwie do rozplanowania wnętrza izb, w których wszystko miało swoje ściśle ustalone miejsce wg określonych reguł. W izbach panował porządek w usytuowaniu sprzętów, opozycyjnie, komorę cechował „chaos”. Ten „bezład” wynikał z racji różnorodności wypełniających ją przedmiotów, przede wszystkim naczyń zasobowych: klepkowych beczek z kiszoną kapustą, ogórkami solonym mięsem, drążonych w pniach drzew mniejszych i większych kadłubów oraz różnej wielkości pojemników słomianych służących do przechowywania ziarna i kaszy. Trzymano tu także: żarna w których śrutowano zboże, stępy do rozdrabniania ziarna na kasze, miarki i szufle do przesypywania zboża, niecki i dzieże czekające na zagniatanie ciasta, maselnice na bicie masła, kosze na warzywa i jajka. Do komory trafiały też zdegradowane z izby codzienne sprzęty: wianne skrzynie, półki, niekiedy szafy. Swoją składową funkcję komora dzieliła czasami, z należącym do innej strefy domowej strychem i podobnie jak strych i sień, przynależała w obrębie domu do strefy osobnej, do miejsc ubocznych, ale w przeciwieństwie do strychu znajdowała się na tym samym poziomie wertykalnym, sankcjonującym poziom zamieszkania. Zdarzało się, iż w komorze spały dorosłe dziewki lub ludzie starsi, na wstawionym wzdłuż jednej ze ścian łóżku. „Jest też strych przestrzenią osobną, intymną i wolną od imperatywu norm, podlegania ocenie i kontroli postronnych”[1] Podobnie komora, odwiedzana stale, ale tylko przez domowników, przy codziennych – głównie kobiecych – działaniach konsumpcyjnych, była rzeczywiście jedynym skodyfikowanym w domowej strefie miejscem, do którego nie wpuszczano obcych, zaświadczając jej wyłącznie prywatny charakter.

      Komora to też miejsce metaforyczne, usytuowane z boku wydarzeń i codziennych działań domowników, niedostępne dla oczu osób z zewnątrz, odosobnione, skrywające niewidoczne bogactwo lub biedę. Komora mogła pękać w szwach z nadmiaru dóbr lub skrywać tęsknotę za potencjalną pełnią, godną zaspokojenia potrzeb rodziny. Jej status podlegał niższej waloryzacji niż izby mieszkalnej, ale to od stanu komory zależała egzystencja na poziomie fizycznego przetrwania rodziny. Stan komory był wykładnikiem poziomu bytowego jej członków.

      Współcześnie w dniu 16 października podczas Światowego Dnia Żywności protestujemy w marszach przeciwko wyrzucaniu produktów żywnościowych. Niegdyś – w zamkniętym obiegu ludzi i zwierząt – nic nie mogło się zmarnować, a możliwości konsumpcyjne członków gospodarstwa domowego określała pojemność komory i zgromadzonych w niej pełnych lub niezapełnionych pojemników.

BIBLIOGRAFIA

T. Czerwiński, 1999, W kuchni i w komorze, Muzeum Mazowieckie w Płocku

T. Czerwiński, 2009, Wyposażenie domu wiejskiego w Polsce, Muza

J. Lech, 1979, Tradycyjny dom chłopski i jego użytkowanie na obszarze środkowej Polski, [w:] „Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi” T 2

 

---

[1] P. Szacki, Ze spuścizny Piotra Szackiego, Archiwum Naukowe PME

 Quinceañerę przywieźli ze sobą imigranci z klasy średniej. Pierwszą oznaką zmian był kolor: sukienka jubilatki mogła być skromna lub przypominać strój księżniczki z bajek, zgodnie z tradycją powinna mieć jednak kolor różowy (dlatego też uroczystość nazywano „la fiesta rosa”). O takie było jednak trudno, więc nastolatki znalazły produkt najbliższy temu poszukiwanemu: suknie ślubne. Krój był idealny, wystarczyło odciąć tren, a tradycyjny kolor został powoli zastąpiony bielą symbolizującą niewinność. Dlatego też na pierwszy rzut oka niekiedy trudno odróżnić czy mamy do czynienia z piętnastolatką prowadzoną do ołtarza w kościele przez swojego honorowego szambelana, czy z panną młodą idącą do ślubu.

 Z czasem „Las mañanitas”, piosenka śpiewana przez mariachis na meksykańskich świętach rodzinnych, zaczęła stanowić integralną część quinceañery, niezależnie od pochodzenia dziewczyny, tak samo jak „dwór”, czyli orszak od siedmiu do czternastu par (niekoniecznie mieszanych), które towarzyszą jubilatce (7x2 plus jubilatka =15). To samo stało się z innymi tradycjami: kolor różowy był zwyczajowy w Ameryce Środkowej, z Portoryko przyszło natomiast obdarowywanie dziewczyny ostatnią lalką, którą ta bierze na ręce jak niemowlę i odkłada do kołyski lub oddaje wybranej przez siebie małej kuzynce. Sam gest ma oczywiście jasną symbolikę: przestaje ona być dzieckiem, a staje się kobietą gotową do założenia rodziny. Z tego kraju pochodzi jeszcze jedna tradycja: ojciec piętnastolatki sadza ją na dekorowanym krześle, niekiedy wyglądającym zupełnie jak tron, zdejmuje jej z nóg płaskie baleriny i zamiast nich zakłada jej buty na obcasie. Jego mała córeczka stała się dorosła. Następnie prosi ją do pierwszego oficjalnego tańca – walca, który podobno został sprowadzony na dwór meksykański przez cesarzową Charlottę.

 Do tej skomplikowanej mieszanki wpływów dołożyła swoje trzy grosze także i popkultura. Dziś nie wystarczy urządzić piętnaste urodziny, fiesta musi mieć swój motyw przewodni. Tak więc mamy quinceañerę – Kopciuszka, w orszaku którego idą pozostałe księżniczki Disney’a, azteckie władczynie, gwiazdy Hollywood lub „zwykłe” królewny, które postanawiają mieć wielkie wejście wjeżdżając na koniu albo wyłaniając się z otwieranej morskiej muszli. Inne zamiast tronu wolą mieć huśtawkę lub od razu całą ruchomą karuzelę. Jak się bawić, to się bawić – na całego! Było to tak interesujące, że powstała nawet latynoska wersja znanego programu MTV „My sweet sixteen” – „Quiero mis quinces”.

 Smutną konsekwencją takiego „zastaw się, a postaw się” są niestety wieloletnie kredyty, które zadłużają całą rodzinę, a dziewczyna za jeden wieczór jak z bajki płaci niekiedy rezygnacją z marzeń o studiach. Dla innych to jedyna okazja w życiu, by spełnić swoje sny i poczuć się księżniczką, niezależnie od warunków ekonomicznych, w których żyje. Na tę jedną noc może mieć swoją piękną suknię, księcia, bal i rodzinę, która fetuje sam fakt jej istnienia. Lepiej nie myśleć co będzie, gdy wybije północ i czar pryśnie… Ale czy z naszymi weselami nie jest dokładnie tak samo?

 Są jednak jubilatki, które decydują się na inne formy świętowania:  wyjazdy, książeczki oszczędnościowe na dalszą naukę, kursy zagraniczne, innymi słowy – inwestują w siebie. Tak czy inaczej, cel jest ten sam: sprawić by dziewczyna poczuła się pewna siebie, wyjątkowa i kochana. Jeśli sukienka w stylu księżniczki lub podróż mają w tym pomóc, to czemu nie…

 * Zdjęcia pochodzą z książek „Quinceañera! The Essentials Guide to Planning the Perfect Sweet Fifteen Celebration” Michelle Salcedo i „Quinceañera. Celebrating fifteen” Elizabeth King.

]]> http://ethnomuseum.pl/blog/2011/10/22/fiesta-extra-large/feed/ 0 http://ethnomuseum.pl/blog/2011/10/21/malujemy-lico-skrzyni-fot-erika-krzyczkowska-roman/ http://ethnomuseum.pl/blog/2011/10/21/malujemy-lico-skrzyni-fot-erika-krzyczkowska-roman/#comments Fri, 21 Oct 2011 04:14:42 +0000 Małgorzata Jaszczołt http://ethnomuseum.pl/blog/?p=5778 Zdjęcia pochodzą z lekcji „Pracownia Archaizmów”, która odbyła się w ramach Festiwalu Nauki 22.09.2011 r.

Lekcję „Malujemy lico skrzyni” przygotowali: Marcin Burzymowski i Małgorzata Jaszczołt

Fotografowała Erika Krzyczkowska-Roman