Fragment rozmowy z dr Zuzanną Grębecką po wykładzie „Jak rozpoznać wampira?”

Katarzyna Marciniak — Tue, 14 Apr 2009 12:14:08 +0000

Magdalena Machała: Czy zwierzęta miały szczególny dar widzenia wampirów?
Zuzanna Grębecka: Oczywiście. Szczególnie psy i koty, które często wiązały się z czarownicami i czarnoksiężnikami. Jest też taka możliwość, że w ciało zwierzęcia mogła wstąpić jakaś pokutująca dusza grzesznika i rozpoznawać byty podobne do siebie.
MM: Czy wampir wykańczał ofiarę stopniowo, czy od razu?
ZG: To zależy. Wampir często wykańczał ofiarę na raty. Łatwo było rozpoznać osobę, która była atakowana przez wampira. Osoba taka bardzo bladła, chudła, była ciągle zmęczona, niespokojna. Zdarzały się też oczywiście sytuacje, kiedy ofiara była atakowana raz a dobrze.
MM: Dużo osób marzy, by stać się wampirami. Dlaczego tak jest?
ZG: Warto dodać, że są nawet seryjni mordercy, którzy twierdza, że są wampirami. Było przecież kilka słynnych procesów, podczas których oskarżony tłumaczył się tym, że jest wampirem i musi pić krew, bo inaczej umrze. Widać więc, że to nie zawsze jest tylko niewinna fascynacja, ale czasem przeistacza się to w rzeczywistą, mroczną patologię. Dlaczego tak jest? Wampiry mają wiele atrakcyjnych cech. Miedzy innymi: są nieśmiertelne, nie starzeją się, są silne… Patrząc na stylizacje współczesnych emo też można odnieść wrażenie, że są to takie trochę wampirki. Taka uroda — bada cera, czarne włosy, wielkie błyszczące oczy — to się wydaje bardzo atrakcyjne. W kreowaniu wizerunku wampirów podkreślana jest ich seksualność. Wampiry są ciekawe dlatego, ze kryją w sobie mnóstwo tabu. Przede wszystkim tabu związane z kanibalizmem. Dlaczego więc ludzie mogą chcieć być wampirami? Ponieważ będąc wampirem można robić coś, co zwykłemu człowiekowi nie przystoi. Wampiry fascynują także dlatego, że są tajemnicze i prowadzą podwójne życie. To też jest marzenie wielu osób, żeby co jakiś czas zmieniać się w kogoś zupełnie innego. W tym przypadku wampiry są podobne do znanych nam z popkultury superbohterów. Oni też są piękni, silni, potrafią latać i prowadzą podwójne życie.
MM: Jakie są różnice między superbohaterem a wampirem?
ZG: Superbohater zawsze musi być dobry. Wampir może być dobry, ale może być też zły. Może być zły, ale nie musi. To, że wampiry mogą być podłe, ale mogą być też wrażliwe zostało bardzo ładnie pokazane w „Wywiadzie z wampirem”.
MM: Czyli mamy teraz do czynienia z „wybielaniem” wampirów?
ZG: Tak. Wcześniej było oczernianie, które zaczęło się wraz z pojawieniem się chrześcijaństwa. Wszystkie wcześniejsze bóstwa zostały wówczas utożsamione z diabłami i zesłano je do piekieł.
MM: Czy wampiry naprawdę mają dwa serca?
ZG: Tak, mają dwa serca. W związku z tym zdarzają się problemy z wbiciem im w serca kołka. Pojawiają się też dylematy miłosne — bo czy w przypadku posiadania dwóch serc można mieć dwie wybranki?
MM: Czy to prawda, że srebro skutecznie broni przed wampirami?
ZG: Srebro w kulturze ludowej często jest używane jako ochrona. Na przykład jeśli nie chcemy, żeby czarownice odbierały krowom mleko, możemy położyć srebrną łyżeczkę nad drzwiami obory. Wtedy czarownice nie będą mogły przejść przez próg. Zeskrobane srebro często było też dodawane do substancji leczniczych, albo do kąpieli — wtedy miało moc oczyszczającą. Podobne właściwości miało także żelazo. Czasami wystarczy więc tylko żelazny nóż, żeby odstraszyć istotę demoniczną.
MM: Dlaczego wampiry można zabić osikowym kołkiem? Dlaczego osika?
ZG: Osika to jest drzewo związane z czarami. Poza tym w opowieściach ludowych często pojawia się diabeł, który kusi człowieka, żeby ten powiesił się na osice. Są też apokryfy, które mówią o osice jako o drzewie, które jest przeklęte. Kołek osikowy kojarzy się ze złem, tak więc zabijanie wampirów kołkiem to wykorzystanie zasady „klin klinem”.
MM: Kim są zmory?
ZG: Zmory dużo rzadziej są oskarżane o picie krwi. One przede wszystkim duszą, prześladują. Pojawiają się głównie nocą, gdy ofiara śpi. Zmory są mniej sympatyczne od upiorów. Pojawiają się zazwyczaj dlatego, że mają niezałatwione porachunki. Chcą zemścić się na kimś nielubianym, uprzykrzyć mu życie. Zmorami mogły też stawać się dzieci nieochrzczone.
MM: Co się dzieje z wampirem, jeśli nie będzie pił krwi przez dłuższy czas?
ZG: Marnieje, zapada w letarg, aż w końcu umiera.

Ethnomuseum.pl Blog » wywiad

Fragment rozmowy z dr Zuzanną Grębecką po wykładzie „Jak rozpoznać wampira?”