Mamy przyjemność zaprezentować Państwu program „Wbrew stereotypom”, który wyznacza kierunki działania naszego Muzeum w 2025 roku. Naszym najbardziej aktualnym celem stało się zastąpienie stereotypów dotyczących postrzegania Afryki w Europie pełniejszym i bardziej adekwatnym obrazem.
Program stworzony został we współpracy z mieszkańcami Afryki oraz Afrykankami i Afrykanami żyjącymi w Warszawie. Pod koniec 2023 roku spotkaliśmy się z przedstawicielami naszej publiczności, którzy są zainteresowani reprezentowaniem Afryki na wystawach w PME. Wspólnie zastanawialiśmy się, jak uzupełnić i zniuansować narracje, które okazały się często bliskie XIX-wiecznym stereotypom na temat kontynentu afrykańskiego, jego kultur i mieszkańców.
Program pokazuje obrazy Afryki stworzone przez tych, którzy są bliżej realiów kontynentu, a także zwraca uwagę na historię relacji Europy, zwłaszcza Polski, z krajami afrykańskimi.
Interwencje
Wystawa „Afrykańskie wyprawy, azjatyckie drogi”, otwarta w Państwowym Muzeum Etnograficznym w październiku 2020 roku, stała się w 2024 roku przedmiotem naszych refleksji i działań, które pozwolą spojrzeć na reprezentowanie dziedzictwa kulturowego Afryki i Azji z nowej perspektywy. Istotnym impulsem było spotkanie z naszą publicznością, w tym przedstawicielami społeczności i kultur, z których pochodzą prezentowane na wystawie obiekty.
We współpracy z osobami zainteresowanymi wystawą „Afrykańskie wyprawy, azjatyckie drogi” opracowaliśmy dodatkowe treści, które zwracają uwagę na problemy związane z pochodzeniem obiektów (np. kolekcja brązów z Beninu), kolonialną eksploatacją naturalnych zasobów takich jak kość słoniowa czy stereotypowym spojrzeniem na artefakty kulturowe (np. afrykańskie maski). Za pomocą komentarza tekstowego, wizualnego lub dźwiękowego, osoby te odnoszą się do wybranego obiektu lub problemu na wystawie, a publiczność może poznać te treści, używając umieszczonych w przestrzeni wystawy kodów QR.
Interwencje w zamknięte projekty wystawiennicze to stosowana w muzeach praktyka, która pozwala na wprowadzenie nowych treści, po krytycznej analizie dokonanej z perspektywy czasu. Proces, który zapoczątkowaliśmy i będziemy kontynuować w najbliższych latach pozwoli na aktualizację treści wystawy „Afrykańskie wyprawy, azjatyckie drogi” zgodnie z nową wiedzą i perspektywami teoretycznymi, między innymi muzeologii dekolonialnej i naprawczej.
„Afrotopie” – wystawa czasowa (01.03-16.11.2025)
Wystawa fotografii przygotowana przez Amy Muhoro, Malaikę Nabilę i Witka Orskiego. Pozwoli ona naszym odbiorcom spojrzeć na Afrykę oczami 18 osób pochodzących z krajów Wschodu i Zachodu tego kontynentu. Przez ich obiektywy ujrzymy współczesny, prawdziwy obraz kontynentu, co pozwoli uświadomić sobie stereotypy wytwarzane przez fotografię prasową i reporterską.
Afrykę Subsaharyjską na zdjęciach znamy głównie z fotografii wykonanych przez ludzi odwiedzających ten kontynent. Przybyszy z zewnątrz, dla których aparat fotograficzny był nieodłącznym towarzyszem podbojów kolonialnych, wypraw badawczych, wycieczek turystycznych i misji humanitarnych.
Prace artystek i artystów na wystawie „Afrotopie” to w znacznej części fotografie artystyczne, mówiące poprzez metaforykę i stylizację. Poruszają tak uniwersalne problemy, jak ewoluująca wrażliwość wizualna, stosunek do własnych zwyczajów, duchowości i praktyk kulturowych, trudy kształtowania tożsamości genderowej, paradoksy współczesnego kapitalizmu lub relacje z naturą w obliczu katastrofy klimatycznej.
„Wybielanie” – wystawa czasowa (03.04-04.01.2026)
Wystawa przygotowywana przez Witka Orskiego i Magdalenę Wróblewską, która podejmuje autokrytyczną refleksję Muzeum, które od początku istnienia związane jest z kolekcją obiektów z Afryki. Krytyczne spojrzenie na historię, kolekcję i archiwa fotografii pozwala podważyć mit o rzekomej „kolonialnej niewinności” Polski. Wystawa zaprezentuje, jak instytucje muzeum i fotografii w tej części Europy uczestniczyły w wytwarzaniu stereotypów na temat Afryki i jej mieszkańców.
Tytułowe „Wybielanie” ma w wieloznaczny sposób naświetlić problematykę motywacji i politycznych konsekwencji związanych z gromadzeniem i prezentowaniem artefaktów z Afryki w Polskich (oraz szerzej: środkowoeuropejskich) instytucjach. Postaramy się spojrzeć na zbiory afrykańskie w kolekcji PME jako na zapis historii stosunku Polski i Polaków do Afryki i Afrykanów.
W obliczu mnogości wątków i zagadnień zdecydowaliśmy się nadać wystawie strukturę eseju. Punktem wyjścia uczynimy fotografie z Afryki znajdujące się w kolekcji PME. Jest to medium szczególnie nas interesujące w tym kontekście, ponieważ aparat fotograficzny był od zarania głęboko uwikłany w europejski projekt kolonialny.
Autorzy wystawy, w oparciu o swoje wieloletnie doświadczenie badawcze i artystyczne w dziedzinie refleksji dekolonialnej, zaproponują krytyczną perspektywę na sens, proweniencję, ekspozycyjne strategie i społeczne oddziaływanie gromadzonych w PME muzealiów z Afryki. Wystawa ma na celu ukazanie i przezwyciężenie ograniczeń charakterystycznych dla tradycyjnie pojętego zamykania Afryki w muzeum.
Program został objęty patronatem medialnym przez:
Partnerem wystawy czasowej „Afrotopie” jest Fundacja Sztuk Wizualnych.
