„Спільні домівки / Domy wspólne” to familijna wystawa o tym, czym jest dom i co daje nam poczucie bezpieczeństwa – szczególnie w świecie, który się zmienia. Projekt powstał przy współudziale osób z doświadczeniem migracji, w szczególności pochodzenia ukraińskiego.
Ważnym etapem powstawania wystawy była seria twórczych warsztatów, podczas których dzieci oraz osoby dorosłe stworzyły kolaże, hafty, dźwięki i ceramiczne formy. Stały się one punktem wyjścia do rozmów o domu – nie jako miejscu, ale jako zbiorze skojarzeń, wspomnień, relacji i codziennych doświadczeń. W rozmowach z edukatorkami, artystkami i psycholożką, dzieci opowiadały, co sprawia, że czują się bezpiecznie i „jak w domu”.
Wiele osób biorących udział w projekcie żyje dziś w poczuciu bezpieczeństwa, jednak trudne doświadczenie zmiany nie znika z ich codzienności. Powraca w wiadomościach, rozmowach z bliskimi, nocnych lękach czy dźwiękach, które uruchamiają pamięć. Dzieci często rysują wojnę, nawet wtedy, gdy nikt o nią nie pyta. Wystawa „Спільні домівки / Domy wspólne” nie skupia się jednak na jednej historii ani grupie, lecz pokazuje uniwersalne doświadczenie szukania spokoju, stabilności i wspólnoty.
Wspólne, bezpieczne doświadczanie wystawy
Wystawa zawiera liczne elementy interaktywne i pozostaje otwartym procesem, zmieniającym się wraz z każdą osobą zwiedzającą. Istotne jest sensoryczne doświadczanie ekspozycji: poprzez plastyczność gliny, miękkość koców, fakturę tkanin czy rytm wspólnych działań. Pozwala to regulować emocje i wchodzić w trudniejsze tematy w odpowiednim tempie.
Na osoby zwiedzające czekają przewodniki wspierające osoby dorosłe w prowadzeniu uważnych, dostosowanych do wieku rozmów z dziećmi. Zagadnienia poruszane na wystawie – związane z domem, pamięcią czy zmianą – są często intuicyjnie bliskie najmłodszym, jednak wsparcie dorosłych pomaga je nazwać, uporządkować i bezpiecznie przeżyć.
Radykalna gościnność
Fundamentem projektu jest idea gościnności rozumianej jako wzajemna relacja przyjmowania i bycia przyjętym. „Спільні домівки / Domy wspólne” zapraszają do refleksji nad tym, jak w zmieniającej się codzienności Warszawa staje się miejscem współdzielonym – tworzonym na nowo przez relacje, codzienne gesty i wzajemną troskę różnych grup. Muzeum staje się miejscem spotkania, wspólnym domem – współtworzonym przez osoby o różnych doświadczeniach i historiach.
Wystawa „Спільні домівки / Domy wspólne” jest realizowana w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie we współpracy z Fundacją Ukraiński Dom.
SALE TEMATYCZNE
- Sala 1 – Kolaże stworzone podczas warsztatów ukazują symbole i przedmioty związane z domem oraz doświadczeniem przeprowadzki. Przestrzeń ma charakter otwarty – można ją współtworzyć, dodając własne wspomnienia i refleksje o domu.
- Sala 2 – Haft, głęboko zakorzeniony w kulturze ukraińskiej, pełni funkcję nośnika tożsamości i ochrony. Wspólnie stworzone prace, zestawione z materiałami archiwalnymi, pokazują wyszywanie jako formę amuletu. W tej sali można stworzyć własny symbol ochronny inspirowany dawnymi motywami.
- Sala 3 – Dom staje się tu doświadczeniem dźwiękowym: słychać dziecięce głosy, rytmy codzienności i fragmenty pieśni. Przestrzeń zmienia się wraz z udziałem osób zwiedzających, które mogą pozostawić w niej własne dźwięki.
- Sala 4 – Opowieść o kuchni, smakach i rodzinnych rytuałach, które budują więzi oraz podtrzymuj pamięć kulturową. Można tu odkryć tradycje kulinarne Polski, Ukrainy i Krymu.
- Sala 5 – Wspomnienia i marzenia zapisane na ceramicznych kaflach tworzą osobiste historie inspirowane tradycją ceramiki kosowskiej z Huculszczyzny. Prace łączą przeszłość z marzeniami o przyszłości.
- Sala 6 – Przestrzeń z dużym łóżkiem inspirowanym dziecięcymi „bazami” z poduszek i koców. To miejsce refleksji nad tym, czym jest poczucie bezpieczeństwa i co sprawia, że czujemy się „u siebie”.
Wystawa powstała w wyniku współpracy artystek oraz osób uczestniczących w warsztatach – dzieci i dorosłych, w tym osób z doświadczeniem migracji z Ukrainy. Zajęcia prowadziły: Maryna Siliakova, Magdalena Ciemierkiewicz, Yuliya Kovalska, Anna Polishchuk oraz Halyna Dudar, we współpracy z Fundacją Krymski Dom.
Każda sala wystawy nawiązuje do jednego z warsztatów i pokazuje jego efekty w formie przestrzennej.
DOSTĘPNOŚĆ WYSTAWY
- treści w języku polskim, ukraińskim i angielskim,
- audiodeskrypcja całej ekspozycji i wybranego obiektu w języku polskim, ukraińskim i angielskim,
- tyflografika wybranego obiektu,
- na wystawie znajdują się obiekty, których można dotknąć,
- wideoprzewodnik po wystawie oraz informacje w Polskim Języku Migowym,
- miejsca do odpoczynku,
- teksty o odpowiedniej wielkości czcionek, które zapewniają komfort czytania szerokiemu gronu odbiorców.
Wybór treści przełożonych na formy dostępu został dokonany w procesie konsultacji, z uwzględnieniem perspektyw samorzeczniczek i samorzeczników.
O KURATORCE
Ivanna Berchak – kuratorka niezależna, mediatorka sztuki, koordynatorka projektów artystycznych oraz autorka tekstów o sztuce. Specjalizuje się w organizacji wystaw, programów edukacyjnych i warsztatów, współpracy z artystami oraz w realizacji projektów społeczno-artystycznych. Ma doświadczenie w pracy w instytucjach kultury, fundacjach oraz niezależnych inicjatywach artystycznych. Obecnie kuratorka wystaw i projektów w galerii Dim w Warszawie. Współpracuje z Fundacją Edwarda Dwurnika, Magdalena Więcek Estate, Instytutem Adama Mickiewicza oraz Ukraińskim Domem w Warszawie, gdzie współorganizuje wydarzenia kulturalne i prowadzi działania edukacyjne. Absolwentka Uniwersytetu im. Vasyla Stefanyka w Ivano-Frankivsku (malarstwo, kwalifikacje pedagogiczne) oraz Akademii Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu (mediacja sztuki).
Dyrektorka Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie: dr Magdalena Wróblewska
Kuratorka: Ivanna Berchak
Autorzy tekstów: Ivanna Berchak, Patryk Pawlaczyk
Koordynacja projektu: Justyna Dominiak
Koordynacja i prowadzenie warsztatów: Hanna Reshetnova, Maryna Siliakova, Magdalena Ciemierkiewicz, Yulia Kovalska, Halyna Dudar, Khalil Khalilov, Barbara Kaczmarczyk, Maria Beburia
Psycholożka: Yuliia Sachavska
Scenografia: Filip Pietuch
Koordynacja produkcji i logistyka: Marta Ancelewska, Joanna Migut
Identyfikacja wizualna: Beata Śliwińska Barrakuz
Projekt graficzny i skład tekstów: Filip Pietuch
Redakcja i korekta tekstów: Monika Buraczyńska
Dostępność: Justyna Zieniuk, Wielozmysły
Opieka konserwatorska: Anna Wielechowska-Olszak, Marcin Burzymowski
Opracowanie archiwaliów: Joanna Bartuszek
Zespół ds. technicznych i współpraca organizacyjna: Marcin Kiersnowski, Zenon Winnicki, Łukasz Malinowski, Tomasz Rychter, Mariusz Horoś
Program towarzyszący: Justyna Dominiak, Julia Grudzień, Maria Lewandowska, Joanna Migut, Luxuan Wang, Justyna Zieniuk
PR i komunikacja: Łukasz Gackowski, Patrycja Lewandowska, Jakub Nowociński, Marta Matysiak, Przemysław Walczak
Specjalne podziękowania dla hafciarek: Alicja Mironiuk-Nikolska, Agnieszka Kleszcz, Marta Elas, Elwira Melonik
Osoby uczestniczące w warsztatach:
Swetlana Antonets, Diana Balynska, Olena Bariieva, Iryna Bogdanovska, Galyna Bogdanovska, Artem Chystikov, Margarita Cohen, Olga Domina, Vitaliia Dubrovska, Olha Hembik, Anna Hryhorenko, Inna Ivanova, Svitlana Kolesnyk, Viktoriia Kolosiuk, Liudmyla Korobka, Anastasiya Krapivkina, Poliesova Mariia, Viktoriia Medvedieva, Anastasiia Mezentseva, Natalia Mordach, Natalia Mosyurchak, Nataliia Mukhina, Nadiia Muliarchuk, Rymma Mylenkova, Maliborska Nataliia, Yuliia Nesterenko, Iryna Novikova, Okis Olga, Zhanna Ozerova, Danylo Piven, Yana Polikovska, Olha Polovnycha, Oksana Pryvrotska, Viktoriia Sharun, Viktoriya Shtamkovska, Maria Siubar, Yaroslava Sliusareva, Nadiia Spivak, Tetiana Tanchuk, Rohova Tetiana, Halyna Vavrukh, Tetiana Zasimenko, Міщенко Вікторія, Діана Губайдуліна, Бажан Ірина, Марина Олійник, Сиротенко Ольга, Інна Рабцун, Катерина Човгал.
Partner
Patronaty medialne
Wystawa dofinansowana ze środków Samorządu Województwa Mazowieckiego, organizatora Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie.
