Punktem wyjścia wystawy „Wszystko się zmieni” jest doświadczenie polikryzysu oraz związana z nim nieograniczona eksploatacja zasobów naturalnych. Narrację tworzą cztery instalacje artystyczne, które z różnych perspektyw podejmują temat katastrofy klimatycznej i jej konsekwencji dla współczesnego świata. Prace prezentowane na Bulwarze Pattona nad Wisłą zostały przygotowane przez niezależne kolektywy artystyczne.
Tytuł wystawy odnosi się do momentu, w którym zmiana przestaje być prognozą, a staje się częścią codzienności. Żyjemy między pragnieniem komfortu i marzeniami o dobrobycie a narastającym lękiem o przyszłość. Wszystko już się zmieniło i będzie zmieniać się dalej – wzrost średniej temperatury Ziemi bezpośrednio uwidacznia proces, którego skutki obejmą kolejne obszary życia.
Nadwiślańskie pawilony stają się przestrzenią interwencji w tkankę miasta i próbą odpowiedzi na pytanie: skoro zagrożenie jest tak wyraźne, dlaczego nadal działamy według schematów pogłębiających kryzys? Opowieść na wystawie rozpoczyna się od wody i lokalnych ekosystemów, prowadzi przez globalne przepływy surowców aż po związane z nimi mechanizmy produkcji i eksploatacji. Ekspozycja skłania do refleksji nad istotą środowiska i wyczerpywalnością jego zasobów.
Instalacje site-specific zostały stworzone przez cztery kolektywy artystyczne. Ich współpraca podkreśla znaczenie działań wspólnotowych wobec narastającej niepewności i zmieniających się warunków życia. Kolektywność staje się tu również narzędziem krytyki wobec systemu opartego na indywidualizmie.
„Wszystko się zmieni” to pierwsza odsłona programu wystawienniczego „Zasoby”, poświęconego eksploatacji zasobów naturalnych i jej nieodwracalnym konsekwencjom.
Lokalizacja: Bulwar gen. George’a Smitha Pattona, Warszawa (Google Maps).
INSTALACJE
HYDROZA: Jagoda Malanin, Kasia Rysiak, Milena Soporowska, Kasia Ślesińska
Mają mięsień, który kocha być żywy
Osoby współtworzące instalację koncentrują się na relacjach między wodą, materią i procesami degradacji środowiska. Punktem odniesienia są małże wykorzystywane jako bioindykatory jakości wody, których reakcje na zanieczyszczenia stają się czytelnym sygnałem o stanie środowiska. Praca przedstawiająca wyschniętą fontannę odnosi się do cykliczności procesów naturalnych oraz napięcia między ich realnym funkcjonowaniem a ludzkimi wyobrażeniami o kontroli i stabilności.
GRUPA ZAKOLE: Zuzia Derlacz, Krysia Jędrzejewska-Szmek,Aleksandra Knychalska, Olga Roszkowska, Pola Salicka
Dwa i pół metra bagna
Pawilon poświęcony jest historii Zakola Wawerskiego – podmokłego ekosystemu na warszawskim Wawrze, odciętego od dawnego biegu Wisły, a jednocześnie wciąż przez nią kształtowanego. To miejsce, w którym historia środowiska nakłada się na współczesne procesy urbanizacji, rolnictwa i rozwoju infrastruktury, tworząc napięcie pomiędzy tym, co dzikie, a tym, co przekształcone. Obszar ten został potraktowany jako przestrzeń pamięci krajobrazu, w której widoczne są ślady zmian zachodzących przez stulecia oraz która stawia pytania o rolę miasta w długiej historii tego ekosystemu.
SEN O KOŃCU: Kinga Dobosz, Maja Janczar, Piotr Mlącki, Tomek Paszkowicz
Import/Import/Import
Instalacja podejmuje temat przemysłowego zużywania zasobów oraz ich obecności w codziennych systemach wymiany i dystrybucji. Praca swoją formą nawiązuje do popularnych systemów skrytek na przesyłki. Nieustannie wytwarzane dobra mieszczą w sobie wartości zarówno użytkowe, jak i intelektualne oraz symboliczne. Ich nadmiar generuje wysokie koszty środowiskowe, a system produkcji ujawnia postkolonialne relacje. Instalacja jest refleksją nad tym, jak szeroka dostępność towarów i sposoby ich dystrybuowania zmieniają zarówno nas samych, jak i kulturę.
PIOTROWSKA/SZCZĘŚNIAK: Sara Piotrowska, Maciej Szczęśniak
Moving forward
W centrum projektu znajduje się piasek rzeczny – podstawowy zasób wykorzystywany w sektorze budowlanym. Piasek pustynny, uformowany przez wiatr, jest zbyt gładki i okrągły, by skutecznie wiązać beton. Z tego powodu Dubaj, budując swoją fantastyczną infrastrukturę, był zmuszony importować piasek między innymi z Australii. Instalacja podejmuje temat intensywnej eksploatacji tego surowca, zwracając uwagę na sieć globalnych powiązań oraz związane z nią konsekwencje środowiskowe.
KOLEKTYWY ARTYSTYCZNE
Hydroza to kolektyw artystek wizualnych wywodzących się z medium fotografii. Tworzą go Jagoda Malanin, Kasia Rysiak, Milena Soporowska i Kasia Ślesińska. Artystki pracują z tekstami współczesnych badaczek i teoretyczek feministycznych, przekładając je na praktykę artystyczną. Punktem wyjścia dla pierwszego projektu kolektywu był manifest Astridy Neimanis „Hydrofeminizm, czyli stawanie się ciałem wodnym”. Premierowy cykl Hydrozy, „Kto będzie płakał ostatni?”, koncentrował się na ambiwalentnej naturze wody jako źródła życia, pamięci, przemocy i opresji. Projekt był prezentowany w różnych odsłonach: w Pracowni Wschodniej (Warszawa, 2023), DOMIE (Poznań, 2023), Biurze Wystaw (Warszawa, 2024) jako część wystawy „Znak wodny” (kuratorki: Paweł Brylski i Kwiaciarnia Grafiki) oraz – w formie podsumowania – w Galerii u Agatki (Wrocław, 2024).
W 2023 roku kolektyw został zaproszony do udziału w Narracjach – najstarszym festiwalu multimediów i instalacji site-specific w Gdańsku. Performance artystek został zaprezentowany publiczności w listopadzie 2024 roku podczas XV edycji festiwalu, która odbyła się na gdańskim Niedźwiedniku. W tym samym miesiącu Hydroza wzięła również udział w wystawie ART & DESIGN 2024 „Water Life” w Łodzi.
Kolejny projekt kolektywu, „Perpetua”, inspirowany tekstem Silvii Federici „Re-enchanting the World: Feminism and the Politics of the Commons”, został zaprezentowany we wrześniu 2025 roku w GUA we Wrocławiu. W listopadzie tego samego roku Hydroza została zaproszona przez IKM Wrocław do udziału w projekcie „Sztuka sąsiedztwa”.
Grupa ZAKOLE powstała w 2020 roku w ramach unijnego projektu MediaActivism, prowadzonego w Polsce przez Krytykę Polityczną. Od czasu zakończenia projektu ZAKOLE funkcjonuje jako niezależna praktyka kolektywna. Pierwotnie grupę tworzyli: Ola Knychalska, Zuzia Derlacz, Olga Roszkowska, Krysia Jędrzejewska-Szmek i Igor Stokfiszewski. W 2021 roku dołączyła Pola Salicka.
ZAKOLE to projekt zakorzeniony na mokradłach położonych nieopodal serca Warszawy. Zakole Wawerskie obejmuje zarówno malownicze, w większości niedostępne bagno, jak i rozległe łąki. Obszar ten zamieszkują różne istoty – bobry, ptaki, żaby, komary, olsy, trzciny i trawy, a także ludzie. Naszym celem jest poznanie Zakola Wawerskiego wraz z jego mieszkańcami i bywalcami, a także rozpoznanie i zmapowanie jego różnych znaczeń. W ramach ZAKOLA poszukujemy sposobów opowiadania o tego typu terenach i doświadczania ich oraz przybliżania perspektywy współtworzących je istot. Zależy nam na podkreśleniu znaczenia istnienia podobnych miejsc w miastach, przede wszystkim ze względów przyrodniczych i klimatycznych, przy jednoczesnym zwróceniu uwagi na złożoność relacji i interesów powiązanych z nimi aktorów.
By lepiej poznać Zakole Wawerskie, wypracowywałyśmy różne metody obserwacyjne, ułatwiające zbliżenie się do zakolskiego ekosystemu. Organizowałyśmy kameralne spotkania, będące pretekstem do wymiany doświadczeń, informacji i refleksji na temat Zakola oraz podobnych mu miejsc. Były one także okazją do zastanowienia się nad naszymi możliwościami rozumienia innych organizmów i tworzonych przez nie sieci zależności. Odpowiedzi na to pytanie szukałyśmy również podczas eksperymentalnych spacerów z grupą artystów i biolożek, ćwicząc uważność i empatię wobec bytów nieludzkich.
Działania realizowane w ramach ZAKOLA są okazją do wytwarzania i wymiany różnych rodzajów wiedzy – zarówno historycznej i naukowej, jak i osobistej, ucieleśnionej oraz opartej na doświadczeniu zmysłowym. Zbieramy również informacje dotyczące postępowań administracyjnych wobec Zakola Wawerskiego oraz potencjalnych scenariuszy przyszłości tego obszaru, wciąż zadając sobie pytanie, jak myśleć o prawie do miasta, włączając w nie więcej-niż-ludzi. Wytworzoną wiedzę gromadzimy na stale rozbudowywanej stronie internetowej www.zakole.pl. ZAKOLE jest projektem otwartym – zależy nam na szerokich sojuszach i współpracy z osobami oraz podmiotami zainteresowanymi przyszłością Zakola Wawerskiego, a także wypracowywaniem wokół niego nowego języka i narzędzi poznawczych. Mamy nadzieję, że działania te doprowadzą do ukształtowania się społeczności troszczącej się o to miejsce.
Sen o Końcu to kolektyw współtworzony przez Kingę Dobosz, Maję Janczar, Piotra Mląckiego i Tomka Paszkowicza. W ramach swojej działalności realizuje projekty artystyczne i kuratorskie, rozwijając alternatywne narracje, formy plastyczne oraz sposoby ekspozycji.
Kolektyw organizował wystawy między innymi w opuszczonych fabrykach, zalanych piwnicach i starych kamienicach, a także w ramach programu Otwartego Jazdowa (2022), w Fundacji Gierowskiego (2024), Crash Clubie (2024) oraz podczas FRINGE Warszawa (2024/2025). W 2025 roku „Sen o Końcu” uczestniczył również w rezydencji w Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia.
Piotrowska/Szczęśniak. Sara Piotrowska (1989) i Maciej Szczęśniak (1989) – artyści wizualni, domniemani kuzyni, antroposceptycy. Absolwenci kulturoznawstwa (licencjat, Uniwersytet Jagielloński), Wydziału Intermediów (licencjat, Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie), Wydziału Sztuki Mediów (magisterium, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie) oraz studiów doktoranckich na Uniwersytecie im. KEN w Krakowie. Akademicy z zamiłowaniem do partyzantki metodologicznej, pracują przede wszystkim site-specific, prowadząc długotrwałe studia przypadków. Posługują się obiektem, instalacją, performansem, tekstem i procesem. Ich projekty tworzą wieloelementowe monografie — stale ewoluujące zbiory wniosków lub pytań.
Współpracują od 2015 roku, po odkryciu pokrewieństwa zainteresowań i krwi. Od 2019 roku wspólnie prowadzą artist-run space Piotrowska/Szczęśniak Atelier. Mieszkają i pracują w Krakowie oraz Warszawie.
O KURATORCE
Marta Matysiak – kuratorka i artystka interdyscyplinarna. Absolwentka wydziału Sztuki Mediów na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Członkini kolektywu Przyszła Niedoszła oraz współzałożycielka inicjatywy FRINGE Warszawa. Zajmuje się sztuką społecznie zaangażowaną, głównie z perspektywy feministycznej i emancypacyjnej. Realizowała projekty artystyczne i kuratorskie m.in. w Fundacji Stefana Gierowskiego, Galerii Promocyjna, Teatrze Studio, Galerii Labirynt oraz Galerii Salon Akademii. Współtwórczyni oddolnej galerii sztuki Przyszła Niedoszła, działającej na warszawskiej Pradze-Północ w latach 2021-2024. W Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie dba o spójną komunikację z publicznością.
Osoby tworzące wystawę
Dyrektorka Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie: dr Magdalena Wróblewska
Kuratorka / Autorka tekstów: Marta Matysiak
Kolektywy:
Grupa Zakole – Zuzia Derlacz, Krysia Jędrzejewska-Szmek, Aleksandra Knychalska, Olga Roszkowska, Pola Salicka
Kolektyw Hydroza – Jagoda Malanin, Kasia Rysiak, Milena Soporowska, Kasia Ślesińska
Piotrowska/Szczęśniak – Sara Piotrowska, Maciej Szczęśniak
Sen o Końcu – Kinga Dobosz, Maja Janczar, Piotr Mlącki, Tomek Paszkowicz
Identyfikacja wizualna / Projekt graficzny i skład tekstów: Patrycja Lewandowska
Koordynacja projektu:
PME – Łukasz Gackowski, Kamila Smakulska
Dzielnica Wisła – Weronika Czyżycka, Jan Piotrowski
Dostępność: Ewelina Pagieła, Emilia Szuchniewicz, Wielozmysły, Justyna Zieniuk
Program towarzyszący: Justyna Dominiak, Julia Grudzień, Zofia Herman-Templewicz, Maria Lewandowska, Joanna Migut,
Luxuan Wang, Maria Wodzińska
PR i komunikacja: Łukasz Gackowski, Patrycja Lewandowska, Marta Matysiak, Jakub Nowociński, Przemysław Walczak
Zespół ds. technicznych: Marcin Kiersnowski, Łukasz Malinowski, Tomasz Rychter
Organizator: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie
Współpraca: Zarząd Zieleni m.st. Warszawy i Dzielnica Wisła
Wystawa dofinansowana ze środków Samorządu Województwa Mazowieckiego, organizatora Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie.
