Intervention at the exhibition „African Expeditions, Asian Ways” [ENG below]
Mandar Purandare
Tablā: Prezentowany obiekt to instrument perkusyjny tablā. Składa się z dwóch bębnów: dāyan (często również nazywany tablā – zazwyczaj gra się na nim prawą ręką) i bāyan (z którego dźwięk przeważnie wydobywa się lewą ręką), znany także jako duggi, daggā i dhāmā. Te dwa bębny są zawsze używane razem. Tablā to jeden z najpowszechniejszych instrumentów perkusyjnych w Indiach, który obecnie zyskuje popularność na całym świecie.
Historia i pochodzenie: Istnieje wiele legend i teorii dotyczących powstania tego interesującego instrumentu. Wzmianka o instrumentach muzycznych przypominających tablę pojawia się już w traktacie Natjaśastra napisanym przez Bharatę Muniego w 500 roku p.n.e. Na tych instrumentach grano, trzymając je pionowo. W rzeźbach świątynnych z V i VI wieku widnieją przedstawienia instrumentu zwanego pushkar, którego forma przypomina współczesną tablę. Inna teoria głosi, że tablā powstała przez podzielenie instrumentu pakhawadź na dwie części – wskazuje na to analogiczny sposób trzymania instrumentów podczas gry. Niektórzy przypisują wynalezienie tabli XIII-wiecznemu poecie i muzykowi Amirowi Chosrou, który miał również skonstruować inny słynny instrument – sitar. Warto wspomnieć także o etymologii słowa „tablā”. Pochodzi ono z języka arabskiego, w którym „tabl” oznacza po prostu „bęben”. Inną ciekawostką językową jest to, że słowo „tablā” we wszystkich językach indyjskich jest rodzaju męskiego, jednak końcówka „ā” w odbiorze Polaków skutkuje tendencją do zmiany rodzaju na żeński.
Materiał i budowa: Dāyan zazwyczaj wykonuje się z ciężkiego drewna, takiego jak sheesham (indyjskie drewno różane) lub mahoń. Korpus instrumentu jest wydrążony mniej więcej do połowy. Pomiędzy korpus a paski zaciskowe przytrzymujące membranę wsuwane są drewniane kliny, co pozwala na bardzo precyzyjne nastrojenie dāyana. Średnica membrany wynosi przeważnie od 5 do 6 cali (12,5-15,5 cm). Im mniejsza średnica, tym wyżej można nastroić dāyan i odwrotnie. Wydrążona część korpusu pokryta jest dwoma warstwami koziej skóry (stanowiącymi membranę), którą ściąga się za pomocą grubych rzemieni (pasków zaciskowych). Ze względu na wysoki dźwięk (w porównaniu do swojego odpowiednika – bębna bāyan), dāyan jest czasami nazywany „kobietą”. Ciekawostką jest nakładana w środkowej części membrany specjalna czarna pasta – syāhi – która odpowiada za charakterystyczne bogate brzmienie tabli. Bāyan ma bardziej wypukły kształt, jest większy od dāyana i zazwyczaj wykonany z chromowanej miedzi, choć spotykane są również wersje gliniane. Przyjmuje się, że waga instrumentu świadczy o jego jakości – im wyższa, tym z lepszym egzemplarzem mamy do czynienia. Średnica wynosi zwykle około 23 cm. Bāyan jest strojony od kwinty do oktawy niżej niż dāyan. Ze względu na basowy dźwięk bāyan bywa określany mianem „mężczyzny”. Podczas gry obie części instrumentu stawia się obok siebie na podłodze, na okrągłych podstawkach, które utrzymują bębny we właściwej pozycji.
Sylabariusz i technika gry: Wiele kompozycji stworzonych dla pakhawadź było wykonywanych na tabli, jednak z biegiem czasu artyści wypracowali unikalny język gry na tym instrumencie. Sylaby tabli, zwane „bol”, mają swoją własną gramatykę i poetykę. Tworzenie „boli” wymaga kombinacji ruchów palców obu rąk, a czasem nawet całych dłoni. Przez łączenie „boli” na różne sposoby można uzyskać tysiące kompozycji oraz setki wariantów struktury rytmicznej, zwanej „tāl”. Przykładowe „bole” to: ta, na, te, tin, tite/tir, tra (wykonywane głównie na dāyanie); ke, ghe, ge, kat (wykonywane głównie na bāyanie); dhā, dhin, tikrit (wykonywane przez połączenie dźwięków obu bębnów).
Ciekawostki: Tablę wykorzystuje się głównie w muzyce klasycznej północnych Indii, ale ze względu na swoje bogate brzmienie znajduje ona zastosowanie również w innych gatunkach muzycznych – od muzyki ludowej przez filmową aż po jazz i muzykę improwizowaną. Chociaż pierwotnie tablę można było spotkać w takich krajach, jak Indie, Pakistan, Bangladesz czy Afganistan, od około pięćdziesięciu lat cieszy się popularnością na całym świecie. Z biegiem czasu wykształciło się sześć gharānā, czyli szkół gry na tabli, które różnią się przede wszystkim techniką wykonawczą oraz repertuarem. Tablę wykorzystywano dawniej jako instrument akompaniujący, jednak na przestrzeni lat wielu artystów uczyniło z niej instrument do gry solowej. Choć tradycyjnie nauka gry na tabli opiera się na przekazie ustnym, gdzie wiedza przekazywana jest przez mistrza od kilku dekad pojawiają się także podręczniki i podstawowe formy zapisu „boli”. Wśród największych wirtuozów tabli są: Ustād Ahmedjān Thirakwa, Allāh Rakhā Khān, Zākir Hussain, Pandit Chaturlāl, a na szczególną uwagę zasługują: Pandit Sāmata Prasād Mishra, Anokhelāl Mishra, Kanthe Mahārāj i Kishan Mahārāj, Yogesh Shamsi, Trilok Gurtu, Kumāra Bose, Tanmay Bose, Yashwant Vaishnav.
ENG
Tablā: The object displayed is a tablā percussion instrument. It consists of two drums: the dāyan (often also called the tablā — usually played with the right hand) and the bāyan (typically played with the left hand), also known as duggi, daggā, or dhāmā. These two drums are always played together. The tablā is one of the most common percussion instruments in India and is increasingly gaining popularity worldwide.
History and origins: Many legends and theories surround the origins of this captivating instrument. References to musical instruments resembling the tablā appear as early as the Nāṭya Shāstra, written by Bharata Muni around 500 BCE. These instruments were played while held upright. Temple sculptures from the 5th and 6th centuries depict an instrument called the pushkara, whose shape closely resembles the modern tablā. Another theory suggests that the tablā evolved from dividing the pakhavaj into two parts, a view supported by the instruments’ similar playing positions. Some attribute the invention of the tablā to the 13th-century poet and musician Amir Khusrau, who is also believed to have created another famous instrument—the sitar. The etymology of the word tablā is also notable. It derives from Arabic, where tabl simply means “drum.” An interesting linguistic detail is that, in all Indian languages, the word tablā is grammatically masculine; however, for Polish speakers, the final ā often leads them to treat it as feminine.
Material and construction: The dāyan is usually crafted from dense hardwood, such as sheesham (Indian rosewood) or mahogany. The instrument’s body is hollowed out roughly halfway. Wooden wedges are inserted between the body and the tension straps that hold the drumhead in position, enabling very precise tuning of the dāyan. The diameter of the drumhead generally ranges from 5 to 6 inches (12.5–15.5 cm). The smaller the diameter, the higher the tuning achievable on the dāyan, and vice versa. The hollowed section of the body is covered with two layers of goatskin (forming the membrane), tightened with thick leather tension straps. Due to its relatively high pitch (compared to its counterpart, the bāyan), the dāyan is sometimes called the “female” drum. A distinctive feature is the application of a special black paste called syāhi to the centre of the drumhead, which gives the tablā its characteristic, rich tone. The bāyan has a more rounded shape, is larger than the dāyan, and is typically made of chromed copper, though clay versions are also available. It is commonly believed that the weight of the instrument indicates its quality — the heavier it is, the better the quality. Its diameter is usually around 23 cm. The bāyan is tuned from a fifth to an octave lower than the dāyan. Owing to its bass sound, the bāyan is sometimes called the “male” drum. When played, both parts of the instrument are placed side by side on the floor, resting on circular cushions that keep the drums in the proper position.
Syllabary and playing technique: Many compositions originally made for the pakhavaj were performed on the tablā; however, over time, musicians developed a unique performance language for this instrument. The syllables of the tablā, each known as bol, have their own grammar and poetics. Creating bols involves combinations of finger movements with both hands, and sometimes even the full palms. By combining bols in various ways, thousands of compositions and hundreds of rhythmic structures, called tāl, can be produced. Examples of bols include: ta, na, te, tin, tite/tir, tra (performed mainly on the dāyan); ke, ghe, ge, kat (performed mainly on the bāyan); and dhā, dhin, tikrit (produced by combining sounds from both drums).
Interesting facts: The tablā is mainly used in North Indian classical music, but due to its rich tonal qualities, it is also employed in other musical genres — from folk and film music to jazz and improvised music. Although the tablā was originally found primarily in countries such as India, Pakistan, Bangladesh, and Afghanistan, it has enjoyed worldwide popularity for around fifty years. Over time, six gharānās — schools of tablā playing — have developed, mainly differing in technique and repertoire. While the tablā was once mainly used as an accompanying instrument, many artists have established it as a solo instrument over the years. Although the traditional method of learning the tablā is based on oral transmission, with knowledge passed directly from master to disciple, in recent decades instructional manuals and basic systems of bol notation have also appeared. Among the greatest tablā virtuosos are: Ustād Ahmedjān Thirakwa, Allāh Rakhā Khān, Zākir Hussain, and Pandit Chaturlāl. Particularly noteworthy are Pandit Sāmata Prasād Mishra, Anokhelāl Mishra, Kanthe Mahārāj, Kishan Mahārāj, Yogesh Shamsi, Trilok Gurtu, Kumāra Bose, Tanmay Bose, and Yashwant Vaishnav.
