Interwencja na wystawie „Afrykańskie wyprawy, azjatyckie drogi”
Intervention at the exhibition „African Expeditions, Asian Ways” [ENG below]
Mandar Purandare
Sārangi
PL (english below)
Sārangi: Prezentowany obiekt to instrument muzyczny sārangi. Na pierwszy rzut oka można dostrzec, że jego konstrukcja jest stosunkowo prosta. Gra się na nim za pomocą smyczka – ten znajdujący się na ekspozycji jest pozbawiony włosia.
Historia i pochodzenie: Sārangi jest instrumentem wywodzącym się z północnej części subkontynentu indyjskiego. Bardzo trudno jest dokładnie określić czas jego powstania. Sārangi pojawia się nagle, za czasów panowania cesarza Akbara. W szesnastowiecznym dziele zatytułowanym „Ā’in-i Akbari”[1], poświęcającym sporo miejsca muzyce Indii, stwierdzono, że „sārangi jest mniejsze niż rabāab i gra się na nim jak na ghiczhaku”[2]. Abul Fazl, autor tej niezwykłej encyklopedii, najwyraźniej odnosił się do małego instrumentu spokrewnionego z lutnią (rabāb), na którym gra się za pomocą smyczka. Z kolei purāny[3] wspominają o sārangi autorstwa Shārangdevy żyjącego w XII wieku. Wydaje się jednak, że już dwa wieki wcześniej sārangi musiało być dość popularnym instrumentem – zostało kilkukrotnie wspomniane w dżinijskich[4] opowieściach religijnych, a po raz pierwszy w „Kathākoshaprakaranie” napisanej przez Jineshvarasuriego w 1052 roku.
Instrument służył jako akompaniament w pieśniach religijnych od X do XII wieku, a także w pieśniach ludowych. Opis sārangi podany przez Narajanę pod koniec XVI wieku jest bardzo podobny do opisu współczesnego instrumentu. Ze średniowiecznych wzmianek o sārangi wynika, że pierwotnie był to instrument ludowy, a później, po odpowiednich modyfikacjach, został włączony do kanonu instrumentów klasycznych.
Materiał i budowa: Sārangi powstaje poprzez wydrążenie drewna chlebowca, teku itp. Jego długość wynosi około 60 cm. Budowę sārangi można podzielić na trzy części, których nazwy w języku hindi nawiązują do ludzkiej anatomii. Dolna część instrumentu nosi nazwę „pet” (żołądek), środkowa – „chātī” (klatka piersiowa), a górna „magaj” – co oznacza głowę. Pudło rezonansowe sārangi jest pokryte skórą. Preferowana jest skóra kozia, od wieków wykorzystywana przy wytwarzaniu indyjskich instrumentów strunowych ze względu na jej właściwości akustyczne; to między innymi ona odpowiada za charakterystyczne bogate i wyraziste brzmienie sārangi. Po obu stronach górnej, wydrążonej części instrumentu umieszcza się dwa duże kołki, służące do strojenia czterech głównych strun o tonach basowych. We współczesnym sārangi kolejne struny (których liczba waha się między 20 a 40) umieszcza się w podstrunnicy pod strunami głównymi, aby uzyskać rezonans. Struny te przymocowane są do małych kołków umieszczonych po bokach. Dźwięki są strojone w oktawach zgodnie z rāgą[5]. Sārangi to instrument bezprogowy, co pozwala na uzyskanie ciągłych, płynnych tonów i brzmienia o wokalnym charakterze. Ponadto brak progów pozwala muzykowi na uzyskanie ślizgów, półtonów i innych ekspresyjnych niuansów, które trudno wykonać na instrumencie progowym. Smyczek jest wykonany z oczyszczonego włosia końskiego. Wykorzystuje się grubsze włosy niż w przypadku instrumentów europejskich, co ma wpływ na brzmienie sārangi.
Technika grania: Dolna część sārangi, czyli pudło rezonansowe, spoczywa na podłodze, a muzyk podpiera instrument pionowo jednym ramieniem (zwykle lewym). Prawą ręką powadzi smyczek, wydobywając z instrumentu dźwięk, a jego odpowiednią wysokość uzyskuje poprzez naciskanie strun paznokciami lewej ręki.
Ciekawostki: Istnieje wiele rodzajów sārangi, które różnią się od siebie kształtem i rozmiarem. Na przykład w rejonie pustyni Thar występują większe sindhi sārangi oraz mniejsze gudżarāti sārangi. Jak wskazuje nazwa, gudżarāti sārangi wyrabiane jest w rejonie Gudżarāt. Gra się na nim w dystryktach Barmer i Dźajsalmer regionu Langa-Maganjar, a także wśród społeczności Manganijar i Dholi. W dystrykcie Dźajsalmer popularne jest także dilrubā sārangi ze względu na zamieszkującą na tym obszarze mniejszość muzułmańską pochodzącą z pakistańskiej prowincji Sindh. Spośród wszystkich typów sārangi za najbardziej rozwinięte uznaje się lok sārangi.
Nazwa sārangi może być związana z ideą „sau-rang” (dosłownie „sto kolorów”), która ma symbolizować sto kolorów muzyki. W wielu rodzinach, w których tradycje muzyczne przekazywano z pokolenia na pokolenie, uczono się gry na sārangi, co było pomocne także w nauce śpiewu. Instrument ten jest szeroko wykorzystywany zarówno w muzyce ludowej, klasycznej, jak i filmowej. Sārangi można spotkać nie tylko w Indiach, ale również w Nepalu, Pakistanie i krajach Azji Centralnej – jak w przypadku prezentowanego na wystawie obiektu, który pochodzi z Afganistanu. Ponieważ jest to instrument bardzo trudny do opanowania, stosunkowo niewielu muzyków osiąga mistrzostwo w grze na nim. Do najważniejszych wirtuozów sārangi należeli: Ram Narayan, Sultan Khan, Abdul Latif Khan, Bundu Khan, Dhrub Ghosh, Ramesh Mishra, a obecnie: Sabir Khan.
ENG
Sārangi
Sārangi: The object presented is the musical instrument sārangi. At first glance, its construction appears relatively simple. It is played with a bow — the one displayed here is without hair.
History and origins The sārangi is an instrument originating from the northern part of the Indian subcontinent. It is very difficult to determine precisely when it first appeared. The instrument seems to have emerged suddenly during the reign of Emperor Akbar. In the 16th-century work Ā’ini Akbari,[6] which devotes considerable attention to the music of India, it is stated that “the sārangi is smaller than the rubab and is played like the ghaychak.”[7] Abul Fazl, the author of this remarkable encyclopaedia, was apparently referring to a small lute-related instrument (rubab) played with a bow. The Purāṇas[8] also mention a sārangi attributed to Śārṅgadeva, who lived in the 12th century. However, it seems that the instrument must already have been fairly widespread two centuries earlier. It was mentioned several times in Jain[9] religious narratives, and for the first time in the Kathākosa Prakaraṇa, written by Jineśvarasūri in 1052. From the 10th to the 12th centuries, the instrument was used as accompaniment to religious and folk songs. The description of the sārangi provided by Nārāyaṇa at the end of the 16th century closely resembles that of the modern instrument. Medieval references suggest that the sārangi was originally a folk instrument which, after certain modifications, was later incorporated into the canon of classical instruments.
Material and construction: The sārangi is crafted by hollowing out wood from the jackfruit tree, teak, or similar materials. Its length is approximately 60 cm. The structure of the sārangi can be divided into three parts whose names in Hindi refer to human anatomy. The lower part of the instrument is called pet (stomach), the middle part chaatī (chest), and the upper part magaj, meaning head. The soundbox of the sārangi is covered with skin. Goat skin is preferred and has been used for centuries in the construction of Indian string instruments because of its acoustic qualities; among other things, it contributes to the instrument’s characteristic rich and expressive sound. Two large tuning pegs are positioned on either side of the upper, hollowed section of the instrument. They are used to tune the four main strings, which produce bass tones. In the modern sārangi, additional strings — typically numbering between 20 and 40 — are placed in the fingerboard beneath the main strings to create resonance. These strings are attached to small pegs located along the sides of the instrument. Their pitches are tuned in octaves according to the rāga.[10] The sārangi is a fretless instrument, which allows for continuous, smooth tones and a sound quality reminiscent of the human voice. The absence of frets also enables the musician to produce glides, semitones, and other expressive nuances that are difficult to achieve on fretted instruments. The bow is made from cleaned horsehair. Thicker hairs are used than in European instruments, which also influences the distinctive sound of the sārangi.
Playing technique: The lower part of the sārangi — the soundbox — rests on the floor, while the musician supports the instrument vertically with one arm (usually the left). With the right hand, the performer moves the bow to produce sound, while the pitch is controlled by pressing the strings with the fingernails of the left hand.
Interesting facts: There are many types of sārangi that differ in shape and size. In the Thar Desert region, for example, larger sindhi sārangi and smaller gujarāti sārangi can be found. As the name suggests, the gujarāti sārangi is produced in Gujarat. It is played in the Barmer and Jaisalmer districts among the Langha, as well as among the Manganiyar and Dholi communities. In the Jaisalmer district, the dilrubā sārangi is also popular because of the Muslim minority living there, whose origins lie in the Pakistani province of Sindh. Among all types of sārangi, the lok sārangi is considered the most developed form of the instrument. The name sārangi may be connected with the idea of sau-rang (literally “one hundred colours”), which symbolises the hundred colours of music. In many families where musical traditions were passed down from generation to generation, learning to play the sārangi was also helpful in learning to sing. The instrument is widely used in folk, classical, and film music. The sārangi can be found not only in India, but also in Nepal, Pakistan, and the countries of Central Asia, as in the case of the object presented in the exhibition, which comes from Afghanistan. Because it is a very demanding instrument to master, relatively few musicians achieve virtuosity in playing it. Among the most important sārangi virtuosos were Ram Narayan, Sultan Khan, Abdul Latif Khan, Bundu Khan, Dhrub Ghosh, and Ramesh Mishra; a contemporary master is Sabir Khan.
[1] „Ā’in-i Akbari” to dokument dotyczący ustroju państwa cesarza Akbara. Tekst powstał w XVI wieku w języku perskim, a jego autorem był nadworny historyk Abul Fazl.
[2] Ghiczhak to instrument smyczkowy pochodzący z Persji i Azji Środkowej.
[3] Purāna, czyli „stara opowieść” w języku sanskryckim, to w hinduizmie zbiór tekstów religijnych powstających od około połowy I tysiąclecia n.e., związanych z rozwijającymi się kultami dynastycznymi. Purany przedstawiają genealogie rodzin królewskich, legendy oraz mity (w tym kosmogoniczne) oraz opisy miejsc świętych. Dzielą się na główne (18 tekstów) oraz poboczne.
[4] Dżinizm to indyjska religia monastyczna o charakterze uniwersalnym oraz system filozoficzny, który wyłonił się z nauki o etyce i zbawieniu promowanej w północnych Indiach (w Biharze i na granicy Nepalu) na przełomie VI i V wieku p.n.e. przez Mahawirę Wardhamanę (Dźinę).
[5] Raga to ważne pojęcie dla muzyki indyjskiej (szczególnie hindustańskiej i karnatyckiej). Raga to konkretny dźwięk lub grupa dźwięków prezentowana w określony sposób.
[6] Ā’ini Akbari is a document describing the administrative system of Emperor Akbar’s state. The text was written in the 16th century in Persian by the court historian Abul Fazl.
[7] Ghaychak is a bowed string instrument originating from Persia and Central Asia.
[8] Purāṇa, meaning “ancient tale” in Sanskrit, refers in Hinduism to a collection of religious texts composed from around the middle of the first millennium CE and associated with the development of dynastic cults. The Purāṇas present genealogies of royal families, legends, and myths (including cosmogonic ones), as well as descriptions of sacred places. They are divided into major (18 texts) and minor works.
[9] Jainism is an Indian monastic religion of universal character and a philosophical system that emerged from teachings on ethics and salvation promoted in northern India (in Bihar and on the border with Nepal) at the turn of the 6th and 5th centuries BCE by Mahāvīra Vardhamāna (Jina).
[10] Rāga is an important concept in Indian music (particularly in Hindustani and Carnatic traditions). A rāga is a specific tone or group of tones presented in a defined manner.
