Intervention at the exhibition „African Expeditions, Asian Ways” [ENG below]
Joanna Barczuk
dr Maria Wodzińska
Ołtarz dłoni (ikegobo)
Obiekt z naszych zbiorów o numerze inwentarzowym PME 11826/E został wykonany ze stopu miedzi techniką traconego wosku. To fragment cylindrycznej rzeźby, której powierzchnia jest bogato zdobiona reliefowym wzorem z elementami antropomorficznymi, zoomorficznymi, roślinnymi i geometrycznymi. Przedstawia siedem stojących postaci uzbrojonych wojowników, a także inne postaci oraz zwierzęta, takie jak lampart czy słoń. Technika wykonania tego obiektu, jak również styl i symbolika zdobień, są charakterystyczne dla sztuki dworskiej królestwa Beninu.
W 2025 roku postanowiłyśmy zrekonstruować historię tego eksponatu. Ponownie zapoznałyśmy się z obiektem, jego dokumentacją i opisami, przeprowadziłyśmy kwerendy archiwalne i odbyłyśmy wyjazdy badawcze. Przełomowa okazała się wizyta w Humboldt Forum w Berlinie w lipcu 2025 roku. Na głośnej wystawie „Benin Bronzes” prezentowany jest obiekt wykonany w podobnym stylu i o zbliżonym kształcie, opisany jako „Ikegobo. Shrein der Hand”. Ikegobo to termin wywodzący się z języka edo używanego w Królestwie Beninu. Można go przetłumaczyć jako „ołtarz dłoni” lub „ołtarz poświęcony dłoni”. Obiekt ten stanowi jeden z ciekawszych przykładów sakralnej sztuki benińskiej i jest ściśle związany z kultem dłoni, którą mieszkańcy Beninu postrzegali jako symbol władzy i bogactwa.
Gruntowne oględziny ikegobo z wystawy prezentowanej w Humboldt Forum umożliwiły dostrzeżenie szeregu podobieństw między obiektem berlińskim i tym z PME. Jednym z ważniejszych szczegółów, na który zwróciłyśmy uwagę, są numery inwentarzowe. Na obiekcie z naszej kolekcji znajduje się dodatkowy numer – III C 8492; natomiast ikegobo z wystawy „Benin Bronzes” zostało opatrzone numerem III C 8491. To wskazuje, że oba ołtarze wchodziły w przeszłości w skład jednej kolekcji.
Rzeźba z Humboldt Forum została zakupiona, wraz z innymi obiektami, w 1898 roku od niemieckiej firmy Bey & Co, która była jednym z głównych europejskich pośredników w handlu dziełami sztuki z Królestwa Beninu. Ponadto prowadziła na tym terenie aktywną działalność w trakcie brytyjskiej inwazji z 1897 roku. Zrabowane brązy trafiały do Europy przez port w Hamburgu. Nasze badania wykazały, że oba ołtarze zostały sprzedane w ramach tej samej transakcji.
Pogłębiona analiza niemieckich publikacji pozwoliła również na uzyskanie wiedzy o dalszych losach obiektu z PME. Udało nam się ustalić, że do początku lat 20. XX wieku rzeźba ta znajdowała się jeszcze na terenie Niemiec. Świadczą o tym jej zdjęcia w albumie z 1919 roku, który prezentuje kolekcję berlińskiego muzeum.
Do PME obiekt trafił w 1949 roku, w ramach polityki centralizacji zbiorów. Świadczy o tym „Protokół zdawczo-odbiorczy ze składnic muzealnych Ministerstwa Kultury i Sztuki w Bożkowie, Lubiniu i Narożnie”. Ikegobo jest w nim opisane jako „naczynie z bronzu rzeźbione w postacie wojowników” (pisownia oryginalna).
Badania proweniencyjne pozwoliły na szczegółowe prześledzenie losów obiektu w latach 1897–1919. Brakuje jednak wiarygodnych źródeł dotyczących tego, co działo się z nim do 1949 roku, kiedy to znalazł się w Muzeum Kultur Ludowych (obecnie Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie) jako część przekazu ze składnicy muzealnej w Bożkowie.
The altar of the hand (ikegobo)
The object from our collection, inventory number PME 11826/E, was cast in copper alloy using the lost-wax casting technique. It is a fragment of a cylindrical sculpture whose surface is richly decorated with a relief pattern incorporating anthropomorphic, zoomorphic, vegetal, and geometric elements. It depicts seven standing, armed warrior figures, as well as other human figures and animals, including a leopard and an elephant. The manufacturing technique, as well as the style and symbolism of its ornaments, are characteristic of the court art of the Kingdom of Benin.
In 2025, we decided to reconstruct the history of this object. We re-examined the artefact, its documentation, and previous descriptions, conducted archival research, and undertook research visits. A breakthrough came during a visit to the Humboldt Forum in Berlin in July 2025. The widely discussed exhibition “Benin Bronzes” includes an object of similar style and approximate form, identified as an Ikegobo. Shrein der Hand. Ikegobo is a term derived from the Edo language of the Kingdom of Benin and may be translated as “hand altar” or “altar of the hand.” Such objects are among the most remarkable examples of Benin sacred art and are closely associated with the cult of the hand, which in Benin was regarded as a symbol of power and wealth.
A close examination of the ikegobo displayed at the Humboldt Forum revealed numerous similarities between the Berlin object and the one held by the State Museum of Ethnography. One particularly significant detail we noticed was the inventory numbering. The object in our collection bears an additional number: III C 8492, while the ikegobo displayed in the exhibition “Benin Bronzes” bears the number III C 8491. This strongly suggests that both altars once comprised the same collection.
The sculpture from the Humboldt Forum was purchased, together with other objects, in 1898 from the German company Bey & Co, one of the main European intermediaries in the trade in artworks from the Kingdom of Benin. What is more, the company was also active in the region during the British invasion of 1897. Looted bronzes reached Europe via the port of Hamburg. Our research has shown that both altars were sold as part of the same transaction.
A closer analysis of German publications also provided information about the later history of the PME object. We were able to establish that, until the early 1920s, the sculpture remained in Germany. This is confirmed by photographs of it in a 1919 album presenting the Berlin museum’s collection.
The object entered PME in 1949 as part of a policy of centralising collections. This is documented in the “Transfer protocol from the museum storehouses of the Ministry of Culture and Art in Bożków, Lubiń, and Narożno”. In the document, the ikegobo is described as a “bronze vessel carved with figures of warriors.”
Provenance research has enabled detailed tracing of the object’s history for the years 1897–1919. However, reliable sources are still lacking for what happened to it between then and 1949, when it entered the Museum of Folk Cultures, now the State Museum of Ethnography in Warsaw, as part of a transfer from the Museum Storehouse in Bożków.
