Czy ziemia może być czyjąś własnością? Wystawa „Czyja to ziemia?” ukazuje mechanizmy kolonializmu osadniczego na przykładzie Alaski i Syberii z początku XX wieku – okresu gorączki złota i intensywnej ekspansji kolonialnej.
Ziemia nie jest pusta
Punktem wyjścia ekspozycji są zdjęcia i rzeźby z kłów morsów ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie. Kolekcja pozwala prześledzić, w jaki sposób fotografia i praktyki kolekcjonerskie współtworzyły wyobrażenia o świecie.
Prezentowane fotografie często przedstawiają Alaskę i Syberię jako „pustą ziemię”. Tereny te traktowano jako zasób, który można zawłaszczyć, nazwać i zagospodarować na nowo, według własnych potrzeb. Tymczasem od pokoleń zamieszkiwali je ludzie, których życie i środowisko nagle podporządkowano imperialnym interesom.
W jednej ręce strzelba, w drugiej aparat
Na wystawie znajdują się zdjęcia rdzennych społeczności, głównie Inuitów i Czukczów. Fotografie pustych krajobrazów i osób zamieszkujących te regiony nie są przeciwieństwami, choć mogłoby się tak wydawać. Stanowią elementy kolonialnych mechanizmów przedstawiania świata, łączących ludzi i ziemię w jeden, nierozerwalny obraz. Tym samym wystawa przypomina, że fotografia nigdy nie była neutralna.
Od kolonializmu do współczesności
„Czyja to ziemia?” to tytułowe pytanie wskazujące zarówno na historyczne skutki kolonializmu, jak i na ciągłość mechanizmów rządzących światem. Ziemia i jej zasoby pozostają przedmiotem nieustannego zawłaszczania – od gorączki złota po współczesny ekstraktywizm. Eksploatacja ta często odbywa się kosztem lokalnych społeczności, zwierząt pozaludzkich i środowiska naturalnego.
Program „Zasoby”
„Czyja to ziemia?” jest częścią programu wystawienniczego, obejmującego także dwie wystawy czasowe: „Wszystko się zmieni” (wystawa plenerowa, 4 czerwca – 27 października 2026) oraz „Zasoby” (21 listopada 2026 – 30 maja 2027). Każda z ekspozycji w odmienny sposób podejmuje temat ekstraktywizmu jako modelu nieograniczonej eksploatacji zasobów.
Dostępność wystawy
Na wystawie znajdują się:
- treści w języku polskim i angielskim,
- audiodeskrypcja całej ekspozycji i wybranych obiektów w języku polskim i angielskim,
- tyflografiki wybranych obiektów,
- wideoprzewodnik po wystawie oraz informacje w Polskim Języku Migowym,
- informacje w prostym języku,
- miejsca do odpoczynku,
- teksty o odpowiedniej wielkości czcionek, które zapewniają komfort czytania szerokiemu gronu odbiorców.
Wybór treści przełożonych na formy dostępu został dokonany w procesie konsultacji, z uwzględnieniem perspektyw samorzeczniczek i samorzeczników.
Osoby tworzące wystawę
Dyrektorka Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie: dr Magdalena Wróblewska
Kuratorka i autorka tekstów: Julia Grudzień
Koordynacja projektu: Justyna Dominiak
Projekt ekspozycji: Anna Sarnowska, Natalia Wojciechowska
Identyfikacja wizualna i skład tekstów: Karolina Pietrzyk, Tobias Wenig
Tłumaczenie: Bartosz Wójcik
Opieka konserwatorska: Marcin Burzymowski, Kateryna Havrylenko, Marianna Koźmińska, Anna Wąsek-Głowacka
Opracowanie i digitalizacja archiwaliów: Joanna Bartuszek, Alicja Kobus
Program towarzyszący: Justyna Dominiak, Julia Grudzień, Zofia Herman-Templewicz, Joanna Migut, Luxuan Wang
Dostępność: Julianna Chrzanowska, Monika Dubiel, Artur Piwowarski, Emilia Szuchniewicz, Wielozmysły, Justyna Zieniuk
Koordynacja procesu: Aleksandra Ochała
Zespół ds. technicznych i współpraca organizacyjna: Marcin Kiersnowski, Kamila Końska, Piotr Maciukiewicz, Łukasz Malinowski, Monika Roguska, Tomasz Rychter, Zenon Winnicki
PR i komunikacja: Patrycja Chybowska, Łukasz Gackowski, Marta Matysiak, Jakub Nowociński, Przemysław Walczak
Patronaty medialne
Muzeum jest jednostką organizacyjną Samorządu Województwa Mazowieckiego.
